Το λιβάνι, ένα από τα πιο εμβληματικά αρώματα που συνδέονται με τα Χριστούγεννα, τη θρησκευτική παράδοση αλλά και τη σύγχρονη ευεξία, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μια σοβαρή απειλή: την ίδια του τη δημοτικότητα. Η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται με ταχύ ρυθμό, την ώρα που τα φυσικά αποθέματα μειώνονται ανησυχητικά.
Η παραγωγή λιβανιού βασίζεται αποκλειστικά στη ρητίνη των άγριων δέντρων Boswellia, τα οποία φύονται κυρίως στο Κέρας της Αφρικής – σε περιοχές της Σομαλίας, της Σομαλιλάνδης, της Αιθιοπίας και του Σουδάν. Για τις τοπικές κοινωνίες, το λιβάνι δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασικό μέσο επιβίωσης, καθώς η συλλογή του αποτελεί συχνά τη μοναδική πηγή εισοδήματος.
Η παραδοσιακή μέθοδος συλλογής, γνωστή ως «χάραξη», απαιτεί λεπτές τομές στον φλοιό του δέντρου ώστε να απελευθερωθεί η αρωματική ρητίνη. Όταν η διαδικασία γίνεται με μέτρο, το δέντρο μπορεί να ανακάμψει. Σήμερα όμως, η πίεση της αγοράς οδηγεί σε υπερβολική και συνεχόμενη εκμετάλλευση, με σοβαρές συνέπειες για τη βιωσιμότητα των πληθυσμών Boswellia.
Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι τα δέντρα χρειάζονται ακόμη και πάνω από δέκα χρόνια για να επουλωθούν από εντατική χάραξη. Σε πολλές περιοχές, η φυσική αναγέννηση έχει σχεδόν μηδενιστεί, ενώ ολόκληρα οικοσυστήματα βρίσκονται σε φάση κατάρρευσης.
Γιατί το λιβάνι κινδυνεύει
Στην εξίσωση προστίθενται και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες: η κλιματική αλλαγή, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι επιθέσεις εντόμων και η υπερβόσκηση. Παράλληλα, το οικονομικό μοντέλο της αγοράς αφήνει τους παραγωγούς εκτεθειμένους. Παρότι το λιβάνι μπορεί να πωλείται στη Δύση σε εξαιρετικά υψηλές τιμές, οι συλλέκτες λαμβάνουν ελάχιστο μερίδιο από το τελικό κέρδος.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγορά λιβανιού γνωρίζει εκρηκτική ανάπτυξη, τροφοδοτούμενη από τη βιομηχανία ευεξίας, την αρωματοθεραπεία και τον διαλογισμό. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η αξία της αγοράς μπορεί να διπλασιαστεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, εντείνοντας ακόμη περισσότερο την πίεση στα φυσικά αποθέματα.
Ως απάντηση στην κρίση, αναπτύσσονται πρωτοβουλίες βιώσιμης συγκομιδής, με χρήση ψηφιακών εργαλείων που επιτρέπουν την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος, την παρακολούθηση της υγείας των δέντρων και τη διασφάλιση δίκαιων αμοιβών για τους παραγωγούς. Εκπαιδευτικά προγράμματα βοηθούν επίσης τις τοπικές κοινότητες να προσαρμοστούν στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, το λιβάνι κινδυνεύει να μετατραπεί από σύμβολο παράδοσης και πνευματικότητας σε ένα ακόμη παράδειγμα φυσικού πόρου που εξαντλήθηκε από την ανθρώπινη απληστία.
