Μετά τον El Greco, τον Καβάφης, τον Βαρβάκης και πιο πρόσφατα τον Καζαντζάκης, ο Γιάννης Σμαραγδής επιστρέφει πιστός στο αγαπημένο του κινηματογραφικό είδος: τη βιογραφική ταινία. Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρίσκεται μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής ιστορίας, ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Ο θαυμασμός του σκηνοθέτη προς τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας είναι εμφανής σε κάθε στιγμή της ταινίας. Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, που η αφήγηση συχνά αγγίζει τα όρια της προσωπολατρίας. Ο Σμαραγδής προσεγγίζει τον Καποδίστρια όχι απλώς ως ιστορική προσωπικότητα, αλλά σχεδόν ως αγιοποιημένο σύμβολο, κάτι που δεν εκπλήσσει, καθώς ο ίδιος έχει δημόσια εκφράσει την άποψη ότι ο Καποδίστριας θα έπρεπε να ανακηρυχθεί άγιος.
Αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα σε σκηνές με έντονο συμβολισμό: από το «θαύμα» της σωτηρίας του μετά από πτώση από άλογο και το όραμα της Παναγίας, μέχρι τον ρόλο του νεαρού Νικόδημου, ο οποίος λειτουργεί σχεδόν ως αφηγηματικός μηχανισμός που υπενθυμίζει διαρκώς ότι ο Καποδίστριας είναι «εκλεκτός». Η δε σκηνή της δολοφονίας του παραπέμπει περισσότερο σε θρησκευτικό δράμα ή αρχαία τραγωδία, με έντονα μελοδραματικά στοιχεία.
Παρά τις ενστάσεις που μπορεί να εγείρει αυτή η μονοδιάστατη εξιδανίκευση, το ίδιο το εγχείρημα έχει ιδιαίτερη αξία. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, αν και καθοριστική μορφή όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη, παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος στο ευρύ κοινό. Η ταινία φωτίζει σημαντικές πτυχές της διεθνούς του δράσης, κυρίως τη διπλωματική του πορεία και τον ρόλο του στην Ελβετία, καθώς και τη σύγκρουσή του με τον Μέτερνιχ, στοιχεία που σπάνια αναδεικνύονται.
Ωστόσο, η πολιτική του διαδρομή ως Κυβερνήτης της Ελλάδας παρουσιάζεται μάλλον επιφανειακά, με την έμφαση να δίνεται περισσότερο στη θρησκευτική και πατριωτική διάσταση του ήρωα. Εκεί που η ταινία κερδίζει έδαφος είναι στην ανθρώπινη πλευρά του Καποδίστρια: στη μοναξιά του, στη δυσκολία να εφαρμόσει το όραμα του σε μια χώρα βαθιά διχασμένη και περικυκλωμένη από εσωτερικά και εξωτερικά συμφέροντα, αλλά και στη μοίρα που τον οδήγησε να πληρώσει το τίμημα με τη ζωή του, από ελληνικό χέρι.
Παρά τις όποιες αδυναμίες, πρόκειται για μια ταινία που πετυχαίνει κάτι ουσιαστικό: να κεντρίσει το ενδιαφέρον του θεατή και να τον ωθήσει να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες για τον Ιωάννη Καποδίστρια, πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια ή μια επιφανειακή αναζήτηση στο διαδίκτυο.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην ερμηνεία του Αντώνης Μυριαγκός, ο οποίος ενσαρκώνει τον Καποδίστρια με σεβασμό και εσωτερικότητα. Χωρίς υπερβολές και με μια «ήσυχη» υποκριτική προσέγγιση, καταφέρνει να αποδώσει το βάρος και τη μοναχικότητα της ιστορικής μορφής, προσφέροντας μια από τις πιο πειστικές ερμηνείες της ταινίας.
🎬 Η υπόθεση
Η ιστορική ταινία εκτυλίσσεται στις αρχές του 19ου αιώνα και αφηγείται τη ζωή και το έργο του Ιωάννη Καποδίστρια μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον οθωμανικό ζυγό. Υπηρετώντας με αφοσίωση τις αξίες της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας και της ανθρωπιάς, θυσιάζει τον προσωπικό του βίο και συγκρούεται με ισχυρά συμφέροντα εντός και εκτός Ελλάδας. Αν και γνωρίζει το τραγικό του τέλος, αποδέχεται τη μοίρα του και πέφτει νεκρός, αφήνοντας πίσω του ένα ανεκπλήρωτο όραμα για το νεοσύστατο ελληνικό κράτος.
