Θλίψη στα Χανιά και στον χώρο της κρητικής παραδοσιακής μουσικής – Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών μια πρωτοπόρος που έσπασε στερεότυπα και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μουσική παράδοση του τόπου
Θλίψη σκόρπισε στα Χανιά και σε ολόκληρη την Κρήτη η είδηση του θανάτου της Ασπασίας Παπαδάκη, της πρώτης γυναίκας λυράρισσας που ανέδειξε το νησί. Η Ασπασία Παπαδάκη έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών, έχοντας αφιερώσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της στην κρητική παραδοσιακή μουσική, ανοίγοντας δρόμους σε έναν χώρο βαθιά ανδροκρατούμενο.
Τα τελευταία χρόνια ζούσε στο Δημοτικό Γηροκομείο Χανίων. Η προσφορά της στην κρητική μουσική υπήρξε μακρόχρονη και πολυσχιδής, ενώ το όνομά της έχει ταυτιστεί με την ιστορία της λύρας και με τον αγώνα για την αναγνώριση της γυναικείας παρουσίας στην παραδοσιακή μουσική.
Η Ασπασία Παπαδάκη γεννήθηκε το 1932 στο χωριό Πλάκα της επαρχίας Αποκορώνου Χανίων, στερνοπαίδι μιας τετραμελούς οικογένειας με βαθιές ρίζες στη λαϊκή μουσική παράδοση. Η οικογένειά της περιλάμβανε λυράρηδες, βιολάτορες, λαουτιέρηδες και τραγουδιστές, με τον πατέρα της, Φραγκιό Παπαδάκη, να παίζει λαούτο και να είναι αδελφός του ξακουστού λυράρη Μιχάλη Παπαδάκη, γνωστού ως Πλακιανού.
Σε ηλικία μόλις 14 ετών, η Ασπασία κατασκεύασε μόνη της την πρώτη της λύρα και άρχισε να μαθαίνει να παίζει, αψηφώντας τις κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής, σύμφωνα με τις οποίες η λύρα θεωρούνταν «αντρικό» όργανο. Μέσα σε λίγους μήνες έπαιζε ήδη τους πρώτους της σκοπούς. Η μητέρα της, βλέποντας τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπιζε το όργανο – ο πατέρας της είχε ήδη φύγει από τη ζωή – αντέδρασε, θεωρώντας πως δεν ήταν «πρέπον» για μια γυναίκα να παίζει λύρα, και προσπάθησε να την αποτρέψει αγοράζοντάς της ένα βιολί.
Η Ασπασία έμαθε και το βιολί, το οποίο έπαιζε μέχρι και το 1959. Το 1960 μετακόμισε μόνιμα στα Χανιά μαζί με τον αδελφό της Παύλο Παπαδάκη, σπουδαίο λαουτιέρη και τραγουδιστή, που υπήρξε βασικός της συνεργάτης από το ξεκίνημά της και τη συνόδευε πάντα με το λαούτο του.
Η επιστροφή της στη λύρα ήρθε μέσα από ένα καθοριστικό περιστατικό: καλεσμένοι με τον αδελφό της στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Χανίων για ηχογράφηση εκπομπής, αποκλείστηκαν επειδή οι υπεύθυνοι ζητούσαν συγκρότημα με λύρα και όχι με βιολί. Το γεγονός αυτό στάθηκε αφορμή για να αφήσει οριστικά το βιολί και να αφοσιωθεί ξανά στη λύρα, στην οποία και αφιερώθηκε αποκλειστικά έκτοτε.
Το 1961, σε ηλικία 29 ετών, ηχογράφησε μαζί με τον αδελφό της Παύλο στα στούντιο της Columbia τα πρώτα της τραγούδια: τον συρτό «Παράξενο Πουλί» και το τραγούδι «Έφυγε η Αγάπη μου», τα οποία κυκλοφόρησαν σε δίσκο 45 στροφών από την Parlophone τον Απρίλιο του ίδιου έτους. Το «Παράξενο Πουλί» έμελλε να γίνει σημείο αναφοράς στη δισκογραφική της πορεία.
Με τον Παύλο Παπαδάκη πραγματοποίησαν αμέτρητες εμφανίσεις σε γάμους, πανηγύρια και πολιτιστικές εκδηλώσεις στην Κρήτη, στην υπόλοιπη Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, συμβάλλοντας στη διάδοση της κρητικής μουσικής παράδοσης. Σημαντική υπήρξε και η συνεργασία της με τον Βαγγέλη Ζαμπετουλάκη, με τον οποίο συνεργάστηκαν στους περισσότερους από τους δίσκους του.
Η Ασπασία Παπαδάκη δεν περιορίστηκε μόνο στη λύρα. Έπαιζε επίσης βιολί, λαούτο, μαντολίνο, κιθάρα και τραγουδούσε, αποδεικνύοντας το εύρος και το βάθος της μουσικής της παιδείας. Το 1977 παρουσιάστηκε από τη Δόμνα Σαμίου στην τηλεοπτική εκπομπή «Μουσικό Οδοιπορικό με τη Δόμνα Σαμίου – Δυτική Κρήτη», συμβάλλοντας στην πανελλήνια αναγνώρισή της.
Τα τελευταία χρόνια, το έργο και η προσφορά της τιμήθηκαν σε σειρά εκδηλώσεων, ως αναγνώριση μιας γυναίκας που τόλμησε να πρωτοπορήσει και να χαράξει τον δικό της δρόμο στην κρητική παραδοσιακή μουσική.
Η Ασπασία Παπαδάκη, από την Πλάκα Αποκορώνου, έγραψε τη δική της ξεχωριστή ιστορία στη μουσική της Κρήτης. Η απώλειά της αφήνει ένα μεγάλο κενό, αλλά και μια σπουδαία παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
About The Author
