Στις 17 Φεβρουαρίου 1869 πραγματοποιείται το πρώτο δοκιμαστικό δρομολόγιο του ατμοκίνητου αστικού σιδηροδρόμου που ενώνει την Αθήνα με τον Πειραιά, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή στις μετακινήσεις της πρωτεύουσας.
Το έργο αποτέλεσε το πρώτο στάδιο εξέλιξης του μετέπειτα Αστικού Σιδηροδρόμου Πειραιά – Κηφισιάς, ο οποίος ξεκίνησε ως ατμοκίνητος και αργότερα εξελίχθηκε σε ηλεκτροκίνητο, διαμορφώνοντας τον βασικό κορμό των αστικών συγκοινωνιών της πόλης.
Η ιδέα της σιδηροδρομικής σύνδεσης είχε τεθεί ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1855, ο τότε πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος καταθέτει το πρώτο νομοσχέδιο για την ίδρυση σιδηροδρόμου Αθήνας – Πειραιά, περίπου είκοσι χρόνια μετά τις πρώτες σχετικές προτάσεις. Το 1867 το έργο κατακυρώνεται στον Άγγλο επιχειρηματία Εδουάρδο Πίκερινγκ και οι εργασίες ξεκινούν τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Δύο χρόνια αργότερα, στις 17 Φεβρουαρίου 1869, η γραμμή είναι έτοιμη για δοκιμή.
Τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιούνται σε πανηγυρικό κλίμα στις 27 Φεβρουαρίου 1869. Στο πρώτο επίσημο δρομολόγιο επιβαίνουν η Όλγα της Ρωσίας, σύζυγος του βασιλιά Γεωργίου Α΄, ο πρωθυπουργός Θρασύβουλος Ζαΐμης, καθώς και υπουργοί, στρατιωτικοί, διπλωμάτες και πλήθος επισήμων.
Ο συρμός, αποτελούμενος από έξι βαγόνια, διένυε την απόσταση των 8,5 χιλιομέτρων από το Θησείο έως τον Πειραιά σε περίπου 19 λεπτά — χρόνος εντυπωσιακός για τα δεδομένα της εποχής. Για πρώτη φορά, η Αθήνα και το μεγάλο της λιμάνι συνδέονταν σταθερά με «σιδερένιες γραμμές», αλλάζοντας ριζικά την οικονομική και κοινωνική ζωή της περιοχής.
Η εξέλιξη υπήρξε συνεχής: το 1889 ξεκινά η διάνοιξη της σήραγγας από το Θησείο έως την Ομόνοια, όπου δημιουργείται ο παλαιός σταθμός, ο οποίος εγκαινιάζεται στις 17 Μαΐου 1895. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1904 η γραμμή ηλεκτροδοτείται, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια νέα τεχνολογική εποχή για τις αστικές συγκοινωνίες.
Η ανάπτυξη του σιδηροδρόμου συνδέεται άρρηκτα με την ίδια την εξέλιξη της Αθήνας, η οποία είχε ανακηρυχθεί πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους στις 18 Σεπτεμβρίου 1834. Η ανάγκη για οργανωμένη μαζική μετακίνηση αυξανόταν παράλληλα με την πληθυσμιακή και εμπορική ανάπτυξη της πόλης.
Με αφορμή την επέτειο των 157 ετών από το πρώτο δοκιμαστικό δρομολόγιο, το Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση (ΕΡΤ) προτείνει το επεισόδιο «Αστικές Συγκοινωνίες» της σειράς ντοκιμαντέρ Κλεινόν Άστυ. Η εκπομπή παρακολουθεί τη διαδρομή των συγκοινωνιών της Αθήνας από τα ιππήλατα οχήματα και τα τραμ που έσερναν άλογα, μέχρι τον ατμήλατο σιδηρόδρομο του 1869, το περίφημο «Θηρίο» που από το 1885 συνέδεσε την πόλη με την Κηφισιά, και τα σύγχρονα μέσα — μετρό, λεωφορεία, τρόλεϊ και τραμ.
Μέσα από μαρτυρίες συλλεκτών, συγκοινωνιολόγων και εργαζομένων, ζωντανεύουν εικόνες από τις πρώτες ράγες πάνω στα κακοτράχαλα εδάφη, τα πολυτελή βαγόνια της Α’ θέσης με τους πολυελαίους, αλλά και τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που διαμόρφωσαν το συγκοινωνιακό τοπίο της πρωτεύουσας.
Η 17η Φεβρουαρίου 1869 δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική καινοτομία· σηματοδοτεί την αρχή της σύγχρονης αστικής κινητικότητας στην Ελλάδα και ένα κομβικό βήμα στη μετάβαση της Αθήνας από μικρή νεοκλασική πρωτεύουσα σε σύγχρονη ευρωπαϊκή μητρόπολη.
About The Author
