Η Πρωτομαγιά του 1944 χαράχτηκε με αίμα στη συλλογική μνήμη, όταν 200 κρατούμενοι εκτελέστηκαν από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και 16 Θεσσαλονικείς, οι περισσότεροι εκ των οποίων είχαν έντονη συνδικαλιστική δράση.
Όπως επισημαίνει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Σπύρος Κουζινόπουλος, επρόκειτο για ανθρώπους που είχαν ήδη βρεθεί στο στόχαστρο του κρατικού μηχανισμού χρόνια πριν από τη γερμανική Κατοχή. Οι συλλήψεις τους συνδέονταν με τα γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη, όταν η πόλη συγκλονίστηκε από μαζικές εργατικές κινητοποιήσεις με αιτήματα καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβές.
Η καταστολή εκείνης της περιόδου αποτέλεσε καίριο πλήγμα για το εργατικό κίνημα. Πολλοί από τους συλληφθέντες κατείχαν ηγετικές θέσεις στα σωματεία τους, λειτουργώντας ως βασικοί εκφραστές των διεκδικήσεων. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ζαφείρης Βεκίδης, γενικός γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, ενός φορέα που δημιουργήθηκε από τη συνένωση των τότε εργατικών κέντρων της πόλης.
Οι μαζικές διώξεις που ακολούθησαν τις απεργίες του ’36 είχαν σαφή στόχευση: την αποδυνάμωση και τον έλεγχο του συνδικαλιστικού κινήματος, το οποίο εκείνη την εποχή πρωταγωνιστούσε σε εργατικούς αγώνες σε όλη τη χώρα.
Από φυλακές και εξορίες στην Καισαριανή
Μετά τις συλλήψεις, πολλοί κρατούμενοι μεταφέρθηκαν σε φυλακές και τόπους εξορίας. Νησιά όπως ο Άη Στράτης και η Ανάφη αποτέλεσαν βασικούς προορισμούς. Οι 16 Θεσσαλονικείς, που θεωρούνταν ιδιαίτερα «επικίνδυνοι» από τις αρχές, οδηγήθηκαν στην Ακροναυπλία.
Εκεί, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, υπέστησαν σκληρές κακουχίες και βασανιστήρια, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά. Οι πρακτικές καταστολής εκείνης της εποχής περιλάμβαναν εξευτελισμούς και βίαιες μεθόδους, που σημάδεψαν βαθιά τη ζωή των κρατουμένων.
Με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, οι φυλακισμένοι πολιτικοί κρατούμενοι πέρασαν στα χέρια των κατακτητών. Η τραγική κατάληξη ήρθε την Πρωτομαγιά του 1944, όταν εκτελέστηκαν μαζί με δεκάδες άλλους κρατούμενους.
Τα σημειώματα που έμειναν στην ιστορία
Ανάμεσα στις πιο συγκινητικές ανθρώπινες στιγμές της εκτέλεσης ξεχωρίζουν τα τρία σημειώματα του Κώστα Τσίρκα, δασκάλου και συνδικαλιστή.
Λίγο πριν οδηγηθεί στο απόσπασμα, κατάφερε να αφήσει σύντομα αποχαιρετιστήρια μηνύματα. Στο πρώτο, απευθυνόμενος στον λαό, έγραψε:
«Πρωτομαγιά. Γεια σας όλοι. Πάμε στη μάχη.»
Σε άλλο σημείωμα, προς τους συγγενείς του, εξέφρασε την αγάπη του, ενώ το τρίτο προοριζόταν για τη σύζυγο και τον γιο του. Λιτές φράσεις, φορτισμένες όμως με αξιοπρέπεια και θάρρος.
Μνήμη και ιστορικό αποτύπωμα
Οι εκτελέσεις της Καισαριανής δεν αποτέλεσαν μόνο ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της Κατοχής, αλλά και ένα σύμβολο της βίας που βίωσε μια ολόκληρη γενιά πολιτικών και συνδικαλιστικών αγωνιστών.
Οι 16 Θεσσαλονικείς, όπως και οι υπόλοιποι εκτελεσθέντες, παραμένουν μέρος μιας ιστορίας που συνδέει τους κοινωνικούς αγώνες του Μεσοπολέμου με τις τραγικές συνέπειες της ναζιστικής θηριωδίας.
About The Author
