Υψηλή συμμετοχή και έντονος προβληματισμός για τη συγγραφή, τη μετάφραση, την εκπαίδευση και τα πνευματικά δικαιώματα στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων
Με υψηλή συμμετοχή, έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον και ουσιαστικό δημόσιο διάλογο ολοκληρώθηκε το Διεθνές Συνέδριο «Γράφω, Μεταφράζω, Σκέφτομαι στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα», που διοργάνωσε η Εταιρεία Συγγραφέων στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Πρόκειται για το πρώτο συνέδριο στην Ελλάδα αφιερωμένο στη σχέση των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων και της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη συγγραφή, τη μετάφραση, την εκπαίδευση και τα πνευματικά δικαιώματα.
Η διοργάνωση αποτέλεσε μία από τις σημαντικές δράσεις για τα 45 χρόνια παρουσίας της Εταιρείας Συγγραφέων στον δημόσιο λόγο και επικεντρώθηκε στα κρίσιμα ζητήματα που αναδύονται από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στο λογοτεχνικό πεδίο, από τη συγγραφή και τη μετάφραση έως τον κριτικό λόγο και την εκπαίδευση. Παράλληλα, τέθηκαν στο τραπέζι οι προκλήσεις αλλά και οι προοπτικές της νέας εποχής, με έμφαση στην αναζήτηση εναλλακτικών προσεγγίσεων και στη δημιουργία δικτύων συνεργασίας με διεθνείς φορείς και χώρες.
Η νέα συγγραφική συνθήκη στην εποχή των LLM
Την εναρκτήρια ομιλία του συνεδρίου πραγματοποίησε ο Βρετανός καθηγητής Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών Ντέιβιντ Μπέρι (David M. Berry), ο οποίος εστίασε στη νέα συγγραφική συνθήκη που διαμορφώνεται από τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα. Ο ίδιος διερεύνησε τρόπους με τους οποίους μπορεί να υπάρξει αντίσταση στην κανονικοποίηση της γραφής, υπογραμμίζοντας τη σημασία της προφορικότητας αλλά και της ανάπτυξης νέων αναγνωστικών στρατηγικών.
Στο πρώτο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων: Τι συμβαίνει, τι θα συμβεί, τι θα θέλαμε να συμβεί», με συντονιστή τον Νίκο Ερηνάκη, συμμετείχαν οι συγγραφείς Δημοσθένης Κούρτοβικ και Λίλα Κονομάρα, καθώς και η ερευνήτρια Δέσποινα Καταπότη. Οι παρεμβάσεις εστίασαν στην υπεράσπιση της ανθρώπινης δημιουργικότητας, τονίζοντας ότι η συγγραφή συνδέεται με την αίσθηση, τη συγκίνηση και την ατομική ιδιαιτερότητα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σχέση μνήμης και λήθης, που χαρακτηρίζει τον ανθρώπινο ψυχισμό, καθώς και στον εσωτερικό ρυθμό του λόγου στην πεζογραφία και στην ιδιαίτερη αντίληψη του κόσμου που εκφράζει η ποίηση. Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν την εκτίμηση ότι, παρά την τεχνολογική πρόοδο, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να επιτύχουν πραγματική πρωτοτυπία ούτε να προσεγγίσουν την ανθρώπινη μοναδικότητα.
Η ΤΝ στη μετάφραση και την εκπαίδευση
Τη δεύτερη ημέρα των εργασιών, ο Γερμανός φιλόσοφος και διεπιστημονικός ερευνητής Κρις Ντουάρτ (Christoph Durt) παρουσίασε μια θεωρητική προσέγγιση των συστημάτων που βασίζονται σε Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, όπως το ChatGPT, εξηγώντας γιατί είναι λανθασμένο να αντιμετωπίζονται ως συγγραφείς ή συν-συγγραφείς. Όπως σημείωσε, ο «θάνατος του συγγραφέα» δεν σημαίνει το τέλος της συγγραφής, αλλά την κατάρρευση μιας συγκεκριμένης αντίληψης για αυτήν.
Στο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Τα εργαλεία ΤΝ στη Μετάφραση: Είναι η ευκολία παγίδα; Μεταφραστές ή επιμελητές, και ποια η διαφορά;», με συντονιστή τον Χρήστο Αστερίου, συνομίλησαν οι μεταφραστές Βασίλης Μπαμπούρης, Λίζυ Τσιριμώκου, Θανάσης Χατζόπουλος και Κατερίνα Σχινά. Στη συζήτηση αναδείχθηκαν οι σοβαρές επαγγελματικές επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της μετάφρασης. Παράλληλα, μέσα από παραδείγματα υπογραμμίστηκε ότι η ανθρώπινη επινοητικότητα και το γλωσσικό αίσθημα παραμένουν ποιοτικά αναντικατάστατα.
Ο Ολλανδός καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανθρωπιστικών Σπουδών Τόμπιας Μπλάνκε (Tobias Blanke) αναφέρθηκε στα όρια της βαθιάς μάθησης και στη βιομηχανική κλίμακα στην οποία πλέον λειτουργεί η μοντελοποίηση δεδομένων. Όπως σημείωσε, η πολιτιστική παραγωγή φαίνεται να εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική εξαγωγής και συγκέντρωσης τεράστιων συνόλων δεδομένων, παρόμοια με εκείνη άλλων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, όπως η εξυπηρέτηση πελατών σε καταναλωτικά προϊόντα.
Στο τρίτο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Η ΤΝ στην Εκπαίδευση. Ευκαιρία ή κερκόπορτα;», με συντονιστή τον Γιάννη Μπασκόζο, συμμετείχαν οι εκπαιδευτικοί Μαρία Φειδάκη, Μαρία Παπαδοπούλου, Βαγγέλης Ηλιόπουλος και Διονύσης Γούτσος. Στη συζήτηση εκφράστηκαν ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο οι νεότερες γενιές χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως εύκολη λύση στη μαθησιακή διαδικασία. Ωστόσο τονίστηκε ότι η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί αναπόφευκτη πορεία, εφόσον υπάρξει θεσμική βούληση και σαφή παιδαγωγικά κριτήρια για τη διαχείρισή της.
Οι πολιτικές διαστάσεις της τεχνητής νοημοσύνης
Στη συνέχεια μίλησε η Γερμανίδα συγγραφέας και αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συγγραφέων Μόνικα Πφούνμαϊερ (Monika Pfundmeier), η οποία παρουσίασε την εμπειρία και τις πρωτοβουλίες του οργανισμού. Όπως τόνισε, οι συγγραφείς καλούνται να συνεχίσουν να δημιουργούν και να διεκδικούν τον ρόλο τους σε έναν κόσμο που αλλάζει, επισημαίνοντας ότι «η ανθρώπινη γραφή δεν γίνεται και δεν πρέπει να αντικατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη».
Στο τελευταίο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Κριτικές προσεγγίσεις των Μεγάλων Γλωσσικών Συστημάτων – Από ποιους, για ποιους, με ποιους. Για την κοινωνία ή για την αγορά; Ανεξέλεγκτη κούρσα ή δημόσιος έλεγχος;», με συντονίστρια την Τιτίκα Δημητρούλια, συμμετείχαν οι συγγραφείς Σταύρος Ζουμπουλάκης, Κώστας Κατσουλάρης, Μανώλης Πατηνιώτης και Νικόλας Σεβαστάκης. Στη συζήτηση αναδείχθηκαν οι πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και τα ζητήματα που σχετίζονται με τα οικονομικά συμφέροντα και τον ρόλο των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.
Τις εργασίες του συνεδρίου έκλεισε ο Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Ντανιέλ Αντλέρ (Daniel Andler), τιμημένος με το παράσημο του Ιππότη του Εθνικού Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, ο οποίος αναφέρθηκε στις διαστάσεις της ανθρώπινης νόησης και ευφυΐας και στη σχέση της δημιουργικότητας με την επίλυση προβλημάτων.
Το συνέδριο ολοκληρώθηκε με τη σύνοψη των συμπερασμάτων από τη γενική γραμματέα της Εταιρείας Συγγραφέων Άννα Αφεντουλίδου και το μέλος του διοικητικού συμβουλίου Νίκο Ερηνάκη. Όπως σημείωσαν, η διοργάνωση επιδίωξε να συμβάλει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο για τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα και την τεχνητή νοημοσύνη, εξετάζοντας τις επιπτώσεις τους σε πεδία όπως η συγγραφή, η μετάφραση, η εκπαίδευση, η επικοινωνία και η προφορικότητα, αλλά και στις νέες διαστάσεις της σχέσης ανάμεσα στο ιδιωτικό και το συλλογικό.
Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στις 27 και 28 Φεβρουαρίου με την υποστήριξη και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνδιοργάνωση με το Ινστιτούτο Γκαίτε στην Αθήνα, τη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων.
(Πηγή: ρεπορτάζ της Β. Χατζηβασιλείου για το ΑΠΕ-ΜΠΕ)
About The Author
