Ένας σπουδαίος ερμηνευτής, πολυοργανίστας και αγωνιστής του πολιτισμού άφησε πίσω του μια ανεκτίμητη μουσική κληρονομιά
Ο Λάκης Χαλκιάς δεν υπήρξε απλώς ένας σπουδαίος τραγουδιστής. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους θεματοφύλακες της ελληνικής λαϊκής και παραδοσιακής μουσικής, ένας καλλιτέχνης που για περισσότερο από μισό αιώνα υπηρέτησε με συνέπεια το τραγούδι, τη μουσική δημιουργία και τη διάδοση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Γεννημένος στα Ιωάννινα στις 30 Αυγούστου 1943, ο Μιχάλης Χαλκιόπουλος, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, ανήκε στην τέταρτη γενιά της μεγάλης μουσικής οικογένειας των Χαλκιάδων. Γιος του θρυλικού κλαρινίστα Τάσου Χαλκιά και της Μαρίκας Χαλκιά, μεγάλωσε μέσα στη μουσική παράδοση της Ηπείρου και από μικρή ηλικία ακολούθησε τον δρόμο που έμελλε να τον οδηγήσει σε μια σπουδαία καλλιτεχνική πορεία.
Ασχολήθηκε με το τραγούδι από τα επτά του χρόνια και στα δεκαέξι του ξεκίνησε την επαγγελματική του διαδρομή. Παράλληλα, υπήρξε ένας εξαιρετικός πολυοργανίστας, καθώς έπαιζε κιθάρα, μπουζούκι, λαούτο, τζουρά και ούτι, υπηρετώντας διαφορετικές πλευρές της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Η φωνή του Λάκη Χαλκιά δεν περιορίστηκε μόνο στο δημοτικό και το έντεχνο ρεπερτόριο. Ερμήνευσε με την ίδια αυθεντικότητα λαϊκά και ποντιακά τραγούδια, διευρύνοντας το φάσμα της ερμηνείας του και αφήνοντας το αποτύπωμά του σε διαφορετικές πτυχές της ελληνικής μουσικής παράδοσης.
Στα δεκαοκτώ του χρόνια ηχογράφησε τους πρώτους του δίσκους 45 στροφών με δημιουργίες του Θεόδωρου Δερβενιώτη και του Κώστα Βίρβου: το «Παραπονιάρικο» (συρτοτσιφτετέλι, με δεύτερη φωνή τη Νινή Ζαν) στις αρχές Μαρτίου 1961 στην Columbia (στην άλλη όψη η Γιώτα Λύδια τραγουδούσε το «Μ’ έχει λιώσει ο καημός»), καθώς και τα «Μ’ έκαψες, μ’ έκαψες» και «Όπου γης και πατρίς» (με δεύτερες φωνές τη Βούλα Λιάτσου) προς τα τέλη Ιουνίου στην His Master’s Voice. Από εκεί και πέρα ξεκίνησε μια πορεία γεμάτη σημαντικές συνεργασίες και ερμηνείες που άφησαν εποχή.
Ο Λάκης Χαλκιάς συνεργάστηκε με κορυφαίες μορφές του ελληνικού τραγουδιού, όπως η Σωτηρία Μπέλλου, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Στέλιος Καζαντζίδης, ο Νίκος Ξυλούρης και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, ενώ συνδέθηκε δημιουργικά με μεγάλους συνθέτες και στιχουργούς, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Χρήστος Λεοντής και ο Χρήστος Νικολόπουλος.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συνεργασία του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο, μέσα από έργα που σημάδεψαν το ελληνικό τραγούδι. Η φωνή του συνδέθηκε με εμβληματικές δημιουργίες όπως οι «Εργάτες» (1976), οι «Μετανάστες» (1974, σε στίχους Γιώργου Σκούρτη, μαζί με τη Βίκυ Μοσχολιού), η «Θητεία» (σε στίχους Μάνου Ελευθερίου), ο «Θεσσαλικός Κύκλος» (σε στίχους Κώστα Βίρβου), καθώς και με έργα όπως ο «Στρατής Θαλασσινός» (σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη), τα «Ανεξάρτητα», το «Οροπέδιο» και οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (σε ποίηση Διονυσίου Σολωμού), ενώ ερμήνευσε δημιουργίες που ένωσαν τη λαϊκή μουσική με την ποίηση και τον κοινωνικό προβληματισμό.
Ξεχωριστή στιγμή στην πορεία του αποτέλεσε το έργο «2.500 χρόνια Ελληνική μουσική – Από τον Όμηρο μέχρι σήμερα», το οποίο παρουσίασε στο Ηρώδειο το 2002. Ένα έργο που αποτύπωνε τη μακρά διαδρομή του ελληνικού πολιτισμού, από την αρχαία μουσική και τη βυζαντινή παράδοση μέχρι το δημοτικό, το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι.
Με χιλιάδες συναυλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ο Λάκης Χαλκιάς μετέφερε τη μουσική μας παράδοση σε διαφορετικές γενιές και κοινά. Σημαντική ήταν και η παρουσία του στο εξωτερικό, ιδιαίτερα την περίοδο 1967-1971, ενώ το 1974 συμμετείχε στην ιστορική περιοδεία του Γιάννη Μαρκόπουλου στις Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη και τον Χαράλαμπο Γαργανουράκη, με εμφανίσεις σε σημαντικούς χώρους όπως το Carnegie Hall και το Lincoln Center. Φυσικά, οι συνεργασίες δεν τελειώνουν εδώ. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε ότι ο Λάκης Χαλκιάς συνεργάστηκε και με τον Μάριο Τόκα στο δίσκο «Πικραμένη μου γενιά» (1981). Συγκεκριμένα, ο Τόκας μελοποίησε δώδεκα ανέκδοτα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου και τα ερμήνευσε ο Χαλκιάς. Η ηχογράφηση ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1980 και ο δίσκος κυκλοφόρησε την άνοιξη του 1981. Αποτελεί σημαντικό σταθμό τόσο για τον νεαρό τότε Κύπριο συνθέτη όσο και για τον ίδιο τον Χαλκιά.
Στα νεότερα χρόνια, σημαντική υπήρξε και η συνεργασία του με τον Βαγγέλη Κορακάκη, με αποκορύφωμα τον δίσκο «Λεβέντικες Καρδιές» που κυκλοφόρησε το 2009 από το Δίκτυο. Σε αυτό το άλμπουμ ο Λάκης Χαλκιάς ερμηνεύει αποκλειστικά τραγούδια σε μουσική και στίχους του Κορακάκη, μεταξύ των οποίων τα «Άνοιξη», «Το Ζεϊμπέκικο του Παράσχου», «Να ’σαι λεβέντης και ν’ αντέχεις», «Στην κρύα πόλη», «Βοτανικός», «Παράσταση», «Λεβέντικες καρδιές», «Ορκίστηκα», «Μεσημέρι Σάββατο», «Έτσι μου συμβαίνει», «Καρδιά μου παντοδύναμη» και «Δειλινό στη Σέριφο».
Σημαντική υπήρξε επίσης η συμμετοχή του σε μία από τις τελευταίες του δουλειές, τον δίσκο «Τα Αναστάσιμα» (γύρω στο 2002), σε μουσική του Γιάννη Γιάρου και στίχους του ίδιου και του Ε. Ζάχου-Παπαζαχαρίου. Η φωνή του Λάκη Χαλκιά κυριαρχεί σε κεντρικά τραγούδια του έργου, όπως η «Ανάσταση», ο «Νυχτοπάτης» και ο «Νυμφίος», πλαισιωμένη από τις φωνές της Δέσποινας Αποστολίδου, του Τάσου Γιαννούση και άλλων, σε μια δημιουργία που συνδυάζει τη λαϊκή παράδοση με το πνευματικό και αναστάσιμο θέμα.
Αξίζει να αναφέρουμε, ότι πέρα από την καλλιτεχνική του διαδρομή, ο Λάκης Χαλκιάς υπήρξε ένας άνθρωπος με σταθερές κοινωνικές και πολιτικές αναφορές. Βρέθηκε διαχρονικά στο πλευρό των λαϊκών αγώνων και ήταν κοντά στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, με το οποίο ήταν υποψήφιος βουλευτής στις εθνικές εκλογές του 2007.
Ανάμεσα στα τραγούδια που σφράγισε με τη φωνή του ξεχωρίζει η «Φάμπρικα» σε μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου και στίχους Γιώργου Σκούρτη. Ένα τραγούδι που ξεπέρασε τα όρια της μουσικής δημιουργίας και έγινε διαχρονικός ύμνος των αγώνων και της μνήμης της εργατικής τάξης, όπου ο μετανάστης εργάτης χάνει την ταυτότητά του και γίνεται «το νούμερο οχτώ» αλλά παρά την προσπάθεια αλλοτρίωσης, που ο ίδιος αναγνωρίζει ως τέτοια, κρατά δυνατό το πνεύμα και τη δύναμη του.
Ο Λάκης Χαλκιάς αφήνει πίσω του μια τεράστια πολιτιστική παρακαταθήκη. Μια φωνή που κουβαλούσε την ιστορία αιώνων και μια διαδρομή αφιερωμένη στη διατήρηση και ανανέωση της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Η παρουσία του θα συνεχίσει να ζει μέσα από τα τραγούδια του και μέσα από όλους εκείνους που θα συνεχίσουν να ακούν τη μουσική του.
Ειρηναίος Μαράκης,
για τη Viral Greece
