Στη νέα της συλλογή «Μπαομπάμπ», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, η Κατερίνα Βλαχάκη συνθέτει έναν κόσμο γεμάτο παρατηρήσεις και λεπτομέρειες της καθημερινότητας, όπου η προσωπική εμπειρία και η ευαισθησία του δημιουργού αναδεικνύονται μέσα από κάθε ποίημα. Η παρουσίαση της συλλογής πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 18 Μαρτίου στον Ιστιοπλοϊκό Όμιλο Χανίων – Νεώριο Μώρο, στο Ενετικό Λιμάνι, σε μια εκδήλωση που συνδύαζε απαγγελίες ποιημάτων, συζήτηση και μουσική.
Στη σύγχρονη ελληνική ποίηση, η Κατερίνα Βλαχάκη, που δημιουργεί μέσα από την εμπειρία της κινητικής αναπηρίας και τη ζωή της σε αναπηρικό αμαξίδιο, αναδεικνύεται ως μία από τις πιο ιδιαίτερες και δημιουργικές φωνές της νέας γενιάς. Το έργο της, αν και περιορισμένο σε όγκο, συγκροτεί έναν συνεκτικό ποιητικό κόσμο όπου η προσωπική εμπειρία διασταυρώνεται με βαθύτερα υπαρξιακά και κοινωνικά ερωτήματα. Η γραφή της κινείται με λιτότητα, αποφεύγοντας τις ρητορικές εξάρσεις, και προτιμά έναν άμεσο, εξομολογητικό λόγο που συχνά αγγίζει τα όρια της σιωπής. Οι συλλογές της, «Οδός διαφυγής κι ελευθερίας» (Καλειδοσκόπιο, 2022) και «Μπαομπάμπ» (Καλειδοσκόπιο, 2025), συγκροτούν τον πυρήνα αυτής της διαδρομής. Στην πρώτη συλλογή καταγράφεται η ανάγκη για υπέρβαση και ελευθερία, όπως στο ποίημα «Ψεύτης Χρόνος», όπου η ποιήτρια εκφράζει την επιθυμία για έναν προσωπικό χρόνο που υπερβαίνει τα συμβατικά όρια και συνδέεται με τη θεώρηση της αναπηρικής ποίησης, όπου ο χρόνος και το σώμα γίνονται πεδίο πειραματισμού και γνώσης.
Η ανάγνωση της ποίησης της αποκτά ιδιαίτερο βάθος όταν ιδωθεί μέσα από την εμπειρία της αναπηρίας. Χωρίς να μετατρέπεται σε θεματική εμμονή ή μελοδραματική εξομολόγηση, η αναπηρία λειτουργεί ως βαθύτερος μηχανισμός θέασης του κόσμου. Το σώμα, άλλοτε παρόν μέσα από τη δυσκολία και άλλοτε ως σιωπηλή απουσία, μετατρέπεται σε τόπο συνείδησης, όπως στο ποίημα «Νυχτερινές νυσταγμένες ερωτήσεις». Η αποσπασματική γραφή, οι παύσεις και η εστίαση στις μικρές στιγμές της καθημερινότητας εναρμονίζονται με τη σύγχρονη queer θεωρητική ανάγνωση, όπου η αποδόμηση των κανονικών σχημάτων ταυτότητας και εμπειρίας γίνεται ποιητική πράξη.
Η δημόσια παρουσία της Βλαχάκη στα Χανιά, μέσα από παρουσιάσεις συλλογών και συμμετοχή στο Φεστιβάλ Βιβλίου, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η ποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργός διάλογος με το κοινό. Το έργο της δεν παραμένει απομονωμένο, αλλά διαμορφώνει σχέσεις με τον πολιτιστικό χώρο και τη συλλογική εμπειρία. Στη δεύτερη συλλογή, «Μπαομπάμπ», η ποίηση της ωριμάζει και αποκτά συμβολική πυκνότητα. Το μπαομπάμπ λειτουργεί ως σύμβολο αντοχής, ριζώματος και προστασίας σε έναν ασταθή κόσμο. Χαρακτηριστικά ποιήματα, όπως «Μάχη μ’ έναν κόκκο άμμου», «Μαραμένο δάσος», «Γκρίζα θέα», «Λιακάδα ΙΙ» και «Πνιγμών μαρτυρίες», αποτυπώνουν μοναξιά, αγώνα και αντοχή.
Ποίηση της αναπηρίας
Η ποίηση της Βλαχάκη μπορεί να ιδωθεί ως μέρος μιας ευρύτερης «ποιητικής της αναπηρίας και της νόσου», ενός πεδίου που επιδιώκει να μετατοπίσει το βλέμμα από τη φιλανθρωπική ή ιατρική αφήγηση προς μια πολιτική και αισθητική κατανόηση της αναπηρίας. Η αναπηρία δεν αποτελεί απλώς ένα βιολογικό δεδομένο, αλλά μια κοινωνική συνθήκη που συγκροτείται μέσα από σχέσεις εξουσίας, αποκλεισμούς και στερεότυπα. Η ποίηση λειτουργεί ως αντίσταση, επαναδιεκδικεί το σώμα, τη φωνή και την εμπειρία, και ενισχύει τη διαδικασία ορατότητας της αναπηρικής έκφρασης στον δημόσιο λόγο. Η στάση αυτή συνδέεται με σύγχρονες θεωρητικές παρεμβάσεις, όπως της Χριστίνας Λιναρδάκη, που επισημαίνει ότι η γραφή από το «μη κανονικό» σώμα φωτίζει τις δομές που ορίζουν την κανονικότητα. Η ποίηση της Βλαχάκη μπορεί να διαβαστεί και ως έμμεση κριτική σε κοινωνικές και κυβερνητικές πολιτικές που υποβαθμίζουν τα ανάπηρα άτομα, ενώ η λογοτεχνία αναδεικνύει τις αντιφάσεις και τις δυνατότητες αλλαγής.
Στην παρουσίαση της συλλογής στα Χανιά μίλησαν για το βιβλίο και την ποιήτρια η Αγγέλα Καστρινάκη, καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, και η Κωνσταντίνα Γεωργαντά, εκπαιδευτικός και ποιήτρια. Ποιήματα απήγγειλαν οι ηθοποιοί Μαρινέλλα Βλαχάκη, Αιμίλιος Καλογερής και Ντία Κοσκινά. Τη μουσική πλαισίωση ανέλαβε ο Νίκος Σωτηρόπουλος. Η συλλογή «Μπαομπάμπ» επιβεβαιώνει την Κατερίνα Βλαχάκη ως μια χαμηλών τόνων αλλά υψηλής έντασης φωνή της σύγχρονης ελληνικής ποίησης, που μέσα από την εμπειρία της αναπηρίας διευρύνει την ποιητική της έκφραση και καθιστά ορατή μια εμπειρία που συχνά αποκρύπτεται.
Ειρηναίος Μαράκης, για την Viral Greece
About The Author
