Ένα ζωντανό μνημείο της φύσης, με ηλικία που ξεπερνά τη μία χιλιετία, συνεχίζει να στέκει αγέρωχο στο όρος Μπέλλες, εντός του Εθνικού Πάρκου Λίμνης Κερκίνης. Πρόκειται για έναν υπεραιωνόβιο ίταμο (Taxus baccata L.), ο οποίος, σύμφωνα με επιστημονικά τεκμηριωμένη έρευνα, έχει ηλικία 1.074 ετών και φύτρωσε την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Το δέντρο βρίσκεται σε υψόμετρο 1.125 μέτρων, έχει ύψος 23 μέτρα, περίμετρο κορμού 6,12 μέτρα και στηθιαία διάμετρο 170 εκατοστά. Η ηλικία του προσδιορίστηκε με αυστηρά επιστημονική μεθοδολογία, καθιστώντας το τον γηραιότερο ίταμο στην Ελλάδα του οποίου η ηλικία έχει μετρηθεί με τεκμηριωμένο τρόπο.
«Η ηλικία των 1.074 ετών το καθιστά το γηραιότερο δένδρο ιτάμου στη χώρα που έχει προσδιοριστεί με επιστημονικά αποδεκτή μέθοδο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλα εξίσου ή και περισσότερο γηραιά δένδρα, αλλά για το καθένα απαιτείται αντίστοιχη αυστηρή μέτρηση», αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δασολόγος Μιχάλης Δαβής, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Ο εντοπισμός του δέντρου έγινε το 2023 από τους Κώστα και Αντώνη Θεοδωρίδη, κατοίκους του Ακριτοχωρίου, κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης τοπικών μονοπατιών. Ακολούθησαν επανειλημμένες επισκέψεις επιστημόνων, με στόχο τη συστηματική καταγραφή και τη διενέργεια των απαραίτητων μετρήσεων.
Καθοριστικό ρόλο στη διατήρησή του για περισσότερους από δέκα αιώνες φαίνεται πως έπαιξε η δυσκολία πρόσβασης. Η προσέγγιση του σημείου απαιτεί περίπου δύο ώρες πεζοπορίας σε σηματοδοτημένο μονοπάτι πολύ υψηλής δυσκολίας, μέσα από λιθοροές και απότομα χάσματα, γεγονός που το προστάτευσε από ανθρώπινες παρεμβάσεις.
Το δέντρο είναι γνωστό στους ελάχιστους ντόπιους με την ονομασία «Αρτίτσι», από την οποία πήρε το όνομά της και η τοποθεσία. Όπως εξηγεί ο κ. Δαβής, η ονομασία προέρχεται από την τουρκική λέξη για τον άρκευθο και συνδέεται με την προσφυγική καταγωγή των Ποντίων τουρκόφωνων κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι αναγνώριζαν μορφολογικές ομοιότητες με δέντρα της πατρογονικής τους γης στον Εύξεινο Πόντο.
Για τον προσδιορισμό της ηλικίας του ιτάμου ελήφθησαν τρία δείγματα με ειδικά τρυπανίδια, τα οποία αναλύθηκαν στο Εργαστήριο Δασοκομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκεί, με τη χρήση στερεομικροσκοπίου, μετρήθηκε ο αριθμός και το πλάτος των ετησίων δακτυλίων, οδηγώντας στο τελικό συμπέρασμα των 1.074 ετών.
Ο υπεραιωνόβιος ίταμος βρίσκεται σε επικλινή θέση, μέσα σε δάσος οξιάς με σημαντική παρουσία φλαμουριάς. Παρά την ηλικία του, είναι υγιής, σε καλή κατάσταση και συνεχίζει να αυξάνει το πάχος του κορμού του, έστω και με αργούς ρυθμούς.
Στη μελέτη επισημαίνεται η ανάγκη η Πολιτεία και οι αρμόδιοι φορείς να προχωρήσουν σε συστηματικές δράσεις εντοπισμού και επιστημονικής χρονολόγησης υπεραιωνόβιων δένδρων σε όλη την Ελλάδα, με στόχο την ανάδειξη και προστασία της φυσικής κληρονομιάς. Παράλληλα, προτείνεται η ένταξή τους στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μνημειακών Δένδρων (MONUMENTAL TREES) και η άμεση εφαρμογή κατάλληλων δασοκομικών μέτρων για τη διατήρηση των οικοτόπων τους.
Την επιστημονική εργασία με τίτλο «Οικολογική αξιολόγηση του υπερ-χιλιετούς ιτάμου και του περιβάλλοντος οικοσυστήματος στην περιοχή Αρτίτσι στο όρος Μπέλλες» υπογράφουν οι Πέτρος Γκανάτσας, Μαριάνθη Τσακαλδήμη και Λυδία Μαρία Πεταλούδη από το Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, καθώς και ο Μιχάλης Δαβής από το Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης.
Το άρθρο συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό που παραχώρησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ οι κ. Δαβής και Γκανάτσας.
About The Author
