Κάθε χρόνο, στις 25 Μαρτίου, το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται σε κάθε ελληνικό σπίτι: τηγανητός μπακαλιάρος και σκορδαλιά στο τραπέζι. Μια παράδοση τόσο βαθιά ριζωμένη, που μοιάζει αυτονόητη. Πίσω της, όμως, δεν κρύβεται μόνο η θρησκεία, αλλά και η ανάγκη, η οικονομία και οι συνθήκες ζωής μιας άλλης εποχής.
Γιατί επιτρέπεται το ψάρι στη νηστεία
Η Μεγάλη Σαρακοστή θεωρείται η πιο αυστηρή περίοδος νηστείας για την Ορθόδοξη Εκκλησία, με το ψάρι να απαγορεύεται σχεδόν σε όλη τη διάρκειά της.
Υπάρχουν όμως δύο σημαντικές εξαιρέσεις:
η Ευαγγελισμός της Θεοτόκου και η Κυριακή των Βαΐων.
Τις ημέρες αυτές επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, ως μια «ανάσα» μέσα στη νηστεία, τόσο για θρησκευτικούς όσο και για πρακτικούς λόγους.
Γιατί επιλέχθηκε ο μπακαλιάρος
Το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί τρώμε ψάρι, αλλά γιατί συγκεκριμένα μπακαλιάρο.
Η απάντηση βρίσκεται στην καθημερινότητα των προηγούμενων αιώνων.
Ο παστός μπακαλιάρος είχε ένα τεράστιο πλεονέκτημα:
διατηρούνταν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς ψύξη.
Σε μια εποχή χωρίς ηλεκτρικά μέσα συντήρησης, αυτό τον έκανε ιδανικό για κατανάλωση σε όλη τη χώρα.
Τα φρέσκα ψάρια ήταν ακριβά και δύσκολα προσβάσιμα, ειδικά στην ενδοχώρα.
Αντίθετα, ο μπακαλιάρος ήταν οικονομικός, εισαγόταν μαζικά και μπορούσε να φτάσει ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά.
Έτσι, έγινε το «ψάρι του λαού».
Πώς έφτασε στην Ελλάδα
Ο μπακαλιάρος δεν είναι ελληνικό ψάρι.
Έφτασε στον ελλαδικό χώρο από τον 15ο αιώνα μέσω των Ενετών, κυρίως στα Επτάνησα.
Αργότερα, μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, η κατανάλωσή του αυξήθηκε σημαντικά, χάρη στο εμπόριο με τους Άγγλους.
Μέσα σε λίγες δεκαετίες, είχε ήδη καθιερωθεί ως βασικό τρόφιμο και συνδέθηκε με τις μεγάλες γιορτές.
Γιατί τον τρώμε με σκορδαλιά
Ο μπακαλιάρος δύσκολα νοείται χωρίς σκορδαλιά – και όχι τυχαία.
Το σκόρδο ήταν φθηνό και εύκολα διαθέσιμο, ενώ η σκορδαλιά μπορούσε να παρασκευαστεί με απλά υλικά όπως ψωμί ή πατάτα, λάδι και ξύδι.
Η έντονη γεύση της ισορροπεί το αλάτι και το τηγάνισμα του μπακαλιάρου.
Παράλληλα, υπήρχε και μια λαογραφική διάσταση: το σκόρδο θεωρούνταν «προστατευτικό», κάτι που του έδινε ιδιαίτερη σημασία σε γιορτινές ημέρες.
Μια παράδοση που αντέχει στον χρόνο
Σήμερα, ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά δεν είναι απλώς ένα φαγητό.
Είναι ένα κομμάτι της ελληνικής ταυτότητας.
Μια συνήθεια που ενώνει οικογένειες και γενιές, κουβαλώντας ιστορία, πίστη και μνήμη.
Ίσως γι’ αυτό παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα:
γιατί δεν γεννήθηκε από πολυτέλεια, αλλά από ανάγκη.
About The Author
