Κάθε χρόνο, μόλις περάσουν τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά, ένα γνώριμο δίλημμα επιστρέφει στα περισσότερα σπίτια: πότε είναι η «σωστή» στιγμή να φύγει το χριστουγεννιάτικο δέντρο; Για κάποιους είναι καθαρά πρακτικό ζήτημα, για άλλους θέμα αισθητικής. Όμως, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, η απάντηση δεν είναι υποκειμενική.
Στην ορθόδοξη παράδοση, το δέντρο παραμένει στολισμένο καθ’ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, δηλαδή από τις 25 Δεκεμβρίου έως και τα Θεοφάνια, στις 6 Ιανουαρίου. Πρόκειται για μια ενιαία εορταστική περίοδο που περιλαμβάνει τη Γέννηση του Χριστού, την Περιτομή Του και τη Βάπτισή Του στον Ιορδάνη ποταμό.
Γι’ αυτό και το ξεστόλισμα, παραδοσιακά, δεν γίνεται αμέσως μετά την Πρωτοχρονιά. Το έθιμο θέλει το δέντρο να απομακρύνεται μετά τα Θεοφάνια, όταν ολοκληρώνεται ο κύκλος των μεγάλων εορτών. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, μάλιστα, το ξεστόλισμα μεταφέρεται για τις 7 Ιανουαρίου, ανήμερα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ως μια συμβολική «τελευταία πράξη» των γιορτών.
Παλαιότερα, ειδικά στην επαρχία, η διαδικασία αυτή είχε σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα. Τα στολίδια μαζεύονταν προσεκτικά, το σπίτι καθαριζόταν και υπήρχε η αίσθηση ότι η γιορτή κλείνει οριστικά και ξεκινά η επιστροφή στον καθημερινό ρυθμό της ζωής. Δεν ήταν απλώς συμμάζεμα, αλλά ένα συμβολικό πέρασμα από τη γιορτή στην κανονικότητα.
Υπάρχει και μια παλιά λαϊκή δοξασία που λέει πως αν το δέντρο παραμείνει στολισμένο μετά τα Θεοφάνια, «φεύγει η ευλογία του σπιτιού». Αν και σήμερα αντιμετωπίζεται περισσότερο ως παράδοση παρά ως κανόνας, εξηγεί γιατί πολλοί μεγαλύτεροι επιμένουν να μη μένει το δέντρο για εβδομάδες μετά.
Στη σύγχρονη εποχή, βέβαια, αρκετοί επιλέγουν να κρατούν τον στολισμό και πέρα από τις 6 Ιανουαρίου, για λόγους διάθεσης ή αισθητικής. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με το έθιμο και τη θρησκευτική παράδοση, το χρονικό όριο παραμένει σαφές: το χριστουγεννιάτικο δέντρο ξεστολίζεται μετά τα Θεοφάνια, σηματοδοτώντας το τέλος των γιορτών.
Ίσως τελικά να μην έχει τόση σημασία αν αυτό θα γίνει στις 6 ή στις 7 Ιανουαρίου. Εκείνο που έχει σημασία είναι να θυμόμαστε πως, για την παράδοση, το χριστουγεννιάτικο δέντρο δεν είναι απλώς διακόσμηση, αλλά σύμβολο φωτός, χαράς και ευλογίας, που συνοδεύει το σπίτι μέχρι να κλείσει ο εορταστικός κύκλος.
