Στα Καλάβρυτα, ο χρόνος μοιάζει να έχει παγώσει για πάντα στις 2:34 το μεσημέρι της 13ης Δεκεμβρίου 1943. Εκείνη την ώρα, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής ολοκλήρωσαν μία από τις πιο αποτρόπαιες μαζικές εκτελέσεις αμάχων στην κατεχόμενη Ευρώπη, αφανίζοντας σχεδόν ολόκληρο τον ανδρικό πληθυσμό της πόλης και παραδίδοντάς την στις φλόγες.

Η σφαγή των Καλαβρύτων δεν ήταν ένα τυχαίο ξέσπασμα βίας, αλλά το αποκορύφωμα μιας οργανωμένης επιχείρησης αντιποίνων, που γεννήθηκε μέσα στο εκρηκτικό κλίμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Αντίστασης.

Το πρόσχημα και η απόφαση για αντίποινα

Τον Οκτώβριο του 1943, αντάρτες του ΕΛΑΣ αιχμαλώτισαν Γερμανούς στρατιώτες της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών στην περιοχή της Κερπινής. Η εκτέλεση των αιχμαλώτων αποτέλεσε την αφορμή για μια παραδειγματική επιχείρηση τιμωρίας.

Ο διοικητής της μεραρχίας, στρατηγός Καρλ φον λε Σουίρε, έδωσε εντολή για την επιχείρηση «Unternehmen Kalavryta», με ξεκάθαρη κατεύθυνση: εκτελέσεις, πυρπολήσεις και τρομοκράτηση του άμαχου πληθυσμού.

Γερμανικά τμήματα ξεκίνησαν από έξι πόλεις της Πελοποννήσου και κινήθηκαν προς τα Καλάβρυτα, αφήνοντας πίσω τους καμένα χωριά, λεηλασίες και νεκρούς.

Η παγίδα κλείνει

Στις 9 Δεκεμβρίου 1943 οι Γερμανοί εισήλθαν στα Καλάβρυτα. Δημιούργησαν ασφυκτικό κλοιό και διαβεβαίωναν τους κατοίκους πως δεν κινδυνεύουν. Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική: η πόλη είχε ήδη καταδικαστεί.

Το πρωί της 13ης Δεκεμβρίου δόθηκε εντολή να συγκεντρωθούν όλοι οι κάτοικοι στο σχολείο. Εκεί έγινε ο διαχωρισμός που σφράγισε τη μοίρα της πόλης:

• Γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι από τη μία
• Άνδρες και αγόρια άνω των 13 ετών από την άλλη

Ήταν ο τελευταίος αποχαιρετισμός για εκατοντάδες οικογένειες.

Ο λόφος του Καπή και η μαζική εκτέλεση

Οι άνδρες οδηγήθηκαν στον λόφο του Καπή, λίγο έξω από την πόλη. Παρατάχθηκαν αντικρίζοντας τα Καλάβρυτα. Λίγα λεπτά αργότερα, τα πολυβόλα άνοιξαν πυρ.

Τουλάχιστον 438 άνδρες και έφηβοι εκτελέστηκαν εκείνη τη στιγμή. Συνολικά, στην ευρύτερη περιοχή, τα θύματα της επιχείρησης ξεπέρασαν τους 700 αμάχους. Μόνο 13 άνθρωποι επέζησαν, κρυμμένοι κάτω από τα σώματα των νεκρών.

Οι γυναίκες και τα παιδιά – μια πόλη που σώθηκε από τύχη

Την ίδια ώρα, γυναίκες και παιδιά είχαν κλειδωθεί στο σχολείο, το οποίο πυρπολήθηκε. Μέσα στον πανικό και τον καπνό, κατάφεραν να σπάσουν πόρτες και παράθυρα και να διαφύγουν, γλιτώνοντας από βέβαιο θάνατο.

Όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν, τα Καλάβρυτα ήταν μια καμένη πόλη, χωρίς άνδρες, χωρίς σπίτια, χωρίς μέσα επιβίωσης.

Μνήμη και δικαίωση

Μετά τη σφαγή, τα Καλάβρυτα μετατράπηκαν σε πόλη από χήρες και ορφανά. Ο χειμώνας που ακολούθησε ήταν σκληρός και η πληγή βαθιά. Παρά τη φρίκη του εγκλήματος, οι βασικοί υπεύθυνοι δεν τιμωρήθηκαν ποτέ ουσιαστικά.

Σήμερα, ο Τόπος Θυσίας στον λόφο του Καπή και το Μουσείο Ολοκαυτώματος Καλαβρύτων διατηρούν ζωντανή τη μνήμη. Τα Καλάβρυτα δεν είναι απλώς μια πόλη της Αχαΐας, αλλά ένα διαρκές σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας και της ανάγκης να μη ξεχαστεί ποτέ τι μπορεί να γεννήσει ο πόλεμος και ο φανατισμός.

Γιατί στα Καλάβρυτα, ο χρόνος σταμάτησε — αλλά η μνήμη δεν πρέπει ποτέ να σβήσει.