Μεσούσης της Ελληνικής Επανάστασης, στις 14 Μαρτίου 1826, οι εργαζόμενοι στο Τυπογραφείο της Δημόσιας Διοίκησης στο Ναύπλιο κήρυξαν απεργία, ζητώντας την καταβολή των δεδουλευμένων μισθών τους. Σύμφωνα με τους ιστορικούς του εργατικού κινήματος, η κινητοποίηση αυτή θεωρείται η πρώτη απεργιακή δράση στη νεότερη ελληνική ιστορία.
Η απεργία πραγματοποιήθηκε από τους τυπογράφους που εργάζονταν στην Εθνική Τυπογραφία της εποχής. Οι εργαζόμενοι αυτοί αποτελούσαν δημόσιους υπαλλήλους και το μοναδικό τους εισόδημα ήταν ο μισθός τους από την υπηρεσία. Ωστόσο, οι πληρωμές καθυστερούσαν συστηματικά. Ο επιστάτης της Εθνικής Τυπογραφίας, ο κληρικός Θεόκλητος Φαρμακίδης, κατηγορούνταν από τους εργαζόμενους ότι καθυστερούσε την καταβολή των μισθών τους και ότι όταν τελικά πλήρωνε, συχνά το έκανε με «εθνικές ομολογίες», οι οποίες στην πράξη εξαργυρώνονταν μόνο σε εξευτελιστικές τιμές από μεσάζοντες της αγοράς.
Η οικονομική κατάσταση των εργαζομένων ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Μη διαθέτοντας άλλη πηγή εισοδήματος πέρα από τον μισθό τους, οι τυπογράφοι οδηγήθηκαν τελικά στην απόφαση να διακόψουν την εργασία τους, καθώς η καθυστέρηση της μισθοδοσίας είχε φτάσει σε σημείο που απειλούσε άμεσα την επιβίωσή τους.
Για το περιστατικό έχει γράψει ο ερευνητής και ιστοριογράφος του Τύπου Σκιαδάς, περιγράφοντας την απεργία των τυπογράφων της Εθνικής Τυπογραφίας στο Ναύπλιο τον Μάρτιο του 1826. Όπως σημειώνει, οι εργαζόμενοι διεκδικούσαν απλώς την καταβολή των δεδουλευμένων μισθών τους, τους οποίους ο επιστάτης «ξεχνούσε» να καταβάλλει εγκαίρως, ενώ όταν πλήρωνε, το έκανε με ομολογίες που είχαν ελάχιστη πραγματική αξία.
Το γεγονός προκάλεσε την αντίδραση της διοίκησης. Όταν το υπουργείο Εσωτερικών ζήτησε πληροφορίες για την κατάσταση, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης απέστειλε αναφορά στην οποία χαρακτήριζε τους απεργούς ως στασιαστές. Στην αναφορά του κατηγόρησε μάλιστα έναν από τους πρωτεργάτες της κινητοποίησης, τον τυπογράφο Κωνσταντίνο Δόμπρα, ο οποίος υπήρξε και παλαιότερος συνεργάτης του στην έκδοση της πρώτης ελληνικής εφημερίδας «Σάλπιγξ Ελληνική», ότι υποκίνησε «συνωμοσία» μαζί με τον Δημήτριο Βλαστό.
Στην επιστολή του προς το υπουργείο ανέφερε μεταξύ άλλων τα εξής
«Ο κύριος Κωνσταντίνος Δόμπρας, τυπογράφος, ενωθείς μετά τινος Δημητρίου Βλαστού, εκίνησαν εις συνωμοσίαν και αποστασίαν όλους τους ανθρώπους της Εθνικής Τυπογραφίας και όντως εις μίαν ημέραν έμεινεν έρημος η Τυπογραφία. Διά την αποστασίαν λοιπόν των ανθρώπων αυτών έμεινεν η Εθνική Τυπογραφία με τόσους ανθρώπους, ώστε δεν είναι πλέον ικανή ουδέ διά την εφημερίδα της Διοικήσεως και κατά χρέος αναφέρομεν περί τούτου εις το έξοχον Υπουργείον των Εσωτερικών».
Η επιστολή φέρει ημερομηνία Ναύπλιο, 18 Μαρτίου 1826 και υπογραφή του επιστάτη της Εθνικής Τυπογραφίας Θεόκλητου Φαρμακίδη.
Η απεργία αποτελεί ιστορικά ένα από τα βασικά μέσα συλλογικής διεκδίκησης των εργαζομένων απέναντι στους εργοδότες ή στο κράτος όταν αυτό λειτουργεί ως εργοδότης. Πρόκειται για τη μαζική άρνηση εργατικών ομάδων να εκτελέσουν εργασία, με στόχο την άσκηση πίεσης για την ικανοποίηση συγκεκριμένων αιτημάτων.
Οι απεργίες άρχισαν να αποκτούν μεγάλη σημασία κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής επανάστασης, όταν η μαζική εργασία στα εργοστάσια και τα ορυχεία έγινε κυρίαρχη μορφή παραγωγής. Σε πολλές χώρες οι απεργιακές κινητοποιήσεις τέθηκαν αρχικά εκτός νόμου, καθώς οι εργοστασιάρχες διέθεταν σημαντικά μεγαλύτερη πολιτική ισχύ από τους εργάτες. Η μερική νομιμοποίηση των απεργιών στις περισσότερες δυτικές χώρες πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα ή στις αρχές του 20ού.
Ωστόσο, οι ρίζες της απεργίας ως μορφής συλλογικής αντίστασης είναι πολύ παλαιότερες. Η πρώτη καταγεγραμμένη απεργία στην ιστορία τοποθετείται στο τέλος της 20ής δυναστείας της αρχαίας Αιγύπτου, κατά τη βασιλεία του Φαραώ Ramesses III περίπου 3.500 χρόνια πριν. Τότε οι εργάτες της βασιλικής νεκρόπολης οργάνωσαν κινητοποίηση διαμαρτυρόμενοι για την καθυστέρηση των σιτηρεσίων τους. Το γεγονός καταγράφηκε λεπτομερώς σε πάπυρο της εποχής, ο οποίος διασώθηκε και φυλάσσεται σήμερα στο Τορίνο.
Στη νεότερη εποχή του εργατικού κινήματος, οι πρώτες μεγάλες απεργιακές εκδηλώσεις εμφανίζονται στις αρχές του 19ου αιώνα. Ένα από τα πρώτα σημαντικά γεγονότα υπήρξε η εξέγερση εργατών στη Σκωτία το 1820, η οποία θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως πρώιμη μορφή μαζικής εργατικής κινητοποίησης.
Μέσα σε αυτό το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, η απεργία των τυπογράφων στο Ναύπλιο τον Μάρτιο του 1826 αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα συλλογικής εργατικής δράσης στον ελληνικό χώρο και καταγράφεται ως η πρώτη νεοελληνική απεργιακή κινητοποίηση.
(Πηγές: Σαν Σήμερα, Νόστιμον Ήμαρ της εφημερίδας Δρόμος της Αριστεράς, Ιστορικά Γεγονότα)
About The Author
