Ήταν 15 Ιανουαρίου 1850 όταν το νεαρό ελληνικό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με μια ωμή επίδειξη δύναμης. Χωρίς κήρυξη πολέμου, βρετανικά πολεμικά πλοία απέκλεισαν τον Πειραιά, παραλύοντας το εμπόριο και δυσκολεύοντας σοβαρά την τροφοδοσία της Αθήνας. Η αφορμή ήταν οι αξιώσεις ενός ανθρώπου. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν πολύ ευρύτερη και βαθιά πολιτική.
Η αρχή της κρίσης
Στο επίκεντρο βρέθηκε ο Δαβίδ Πατσίφικο, έμπορος και διπλωμάτης πορτογαλικής καταγωγής, ο οποίος θεωρούνταν Βρετανός υπήκοος λόγω της γέννησής του στο Γιβραλτάρ. Το Πάσχα του 1847, το σπίτι του στην Αθήνα λεηλατήθηκε από εξαγριωμένο πλήθος, έπειτα από ένταση που ξέσπασε με αφορμή τον περιορισμό του εθίμου της καύσης του Ιούδα. Η αστυνομική αδράνεια και η κοινωνική φόρτιση της εποχής όξυναν την κατάσταση.
Ο Πατσίφικο διεκδίκησε αποζημιώσεις για τις ζημιές που υπέστη, παρουσιάζοντας απαιτήσεις που κρίθηκαν υπερβολικές από την ελληνική πλευρά. Για την Αθήνα, το ζήτημα έπρεπε να λυθεί μέσω της Δικαιοσύνης. Για τη Βρετανία, όμως, η υπόθεση εξελίχθηκε σε ζήτημα διεθνούς κύρους.
Το τελεσίγραφο και ο αποκλεισμός
Υπό την καθοδήγηση του λόρδου Πάλμερστον, η βρετανική διπλωματία υιοθέτησε σκληρή γραμμή. Ο ναύαρχος Πάρκερ εμφανίστηκε στον Πειραιά και παρέδωσε τελεσίγραφο στην ελληνική κυβέρνηση. Όταν αυτό δεν έγινε αποδεκτό, επιβλήθηκε ναυτικός αποκλεισμός.
Η επίδραση ήταν άμεση και ασφυκτική. Το λιμάνι νέκρωσε, δεκάδες ελληνικά πλοία κατασχέθηκαν και η οικονομία της πρωτεύουσας κλονίστηκε. Τα γεγονότα αυτά έμειναν γνωστά ως «Παρκερικά», σύμβολο της διπλωματίας των κανονιοφόρων του 19ου αιώνα.
Πέρα από τον Πατσίφικο
Η υπόθεση δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στις αξιώσεις ενός ιδιώτη. Στο ίδιο «πακέτο» πιέσεων εντάχθηκαν παλαιότερα βρετανικά αιτήματα, ζητήματα που αφορούσαν τα Ιόνια Νησιά, αποζημιώσεις για προσβολή της βρετανικής σημαίας και διεκδικήσεις γης. Για την ελληνική πλευρά, ήταν σαφές ότι επρόκειτο για συνολική πολιτική πίεση.
Την ίδια ώρα, η κρίση προκάλεσε αντιδράσεις και στο εσωτερικό της Βρετανίας. Στο Κοινοβούλιο ξέσπασε έντονη συζήτηση για το κατά πόσο ήταν θεμιτή μια τόσο σκληρή στάση απέναντι σε ένα μικρό κράτος. Παράλληλα, Γαλλία και Ρωσία προσπάθησαν να διαμεσολαβήσουν, χωρίς όμως άμεσο αποτέλεσμα.
Η εκτόνωση και η κληρονομιά
Τελικά, η ένταση αποκλιμακώθηκε μέσω διπλωματικού συμβιβασμού. Οι αρχικές απαιτήσεις περιορίστηκαν σημαντικά και συμφωνήθηκε καταβολή πολύ μικρότερης αποζημίωσης σε σχέση με όσα αρχικά ζητούσε ο Πατσίφικο.
Στη συλλογική μνήμη, η υπόθεση έμεινε ως ένα σκληρό μάθημα: πώς οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής μπορούσαν να επιβάλουν τη θέλησή τους με ναυτικά μέσα και πώς η «προστασία» συχνά μετατρεπόταν σε καταναγκασμό. Τα «Παρκερικά» δεν ήταν απλώς ένα διπλωματικό επεισόδιο, αλλά μια υπενθύμιση της εύθραυστης θέσης της Ελλάδας στον διεθνή συσχετισμό δυνάμεων του 19ου αιώνα.
