Στις 16 Μαρτίου 1964, η Τουρκία κατήγγειλε μονομερώς την ελληνοτουρκική σύμβαση εγκαταστάσεως, εμπορίας και ναυτιλίας του 1930. Στα χαρτιά επρόκειτο για μια διπλωματική κίνηση. Στην πράξη, όμως, αποτέλεσε το νομικό και πολιτικό εργαλείο που επιτάχυνε την εκδίωξη χιλιάδων Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη.
Η απόφαση αυτή καταγράφηκε ως μία από τις πιο δύσκολες σελίδες της μεταπολεμικής ιστορίας του Ελληνισμού.
Η σύμβαση του 1930
Η συμφωνία είχε υπογραφεί το 1930 στο πλαίσιο της ελληνοτουρκικής προσέγγισης ανάμεσα στον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Ισμέτ Ινονού.
Η σύμβαση παρείχε σε Έλληνες υπηκόους που ζούσαν στην Τουρκία δικαιώματα:
- διαμονής
- εμπορικής δραστηριότητας
- κατοχής περιουσίας
Όταν η Άγκυρα ανακοίνωσε την καταγγελία της, υποστήριξε ότι η συμφωνία «δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σύγχρονες συνθήκες».
Το Κυπριακό και η ένταση στις σχέσεις
Η απόφαση συνδέθηκε άμεσα με την ένταση που είχε προκληθεί γύρω από το Κυπριακό και τις επιδεινούμενες σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι τα μέτρα του 1964 εντάσσονταν σε μια πολιτική πίεσης προς την Ελλάδα, μέσω της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης.
Η κοινότητα είχε ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα από τα Σεπτεμβριανά 1955, γεγονός που είχε σημαδέψει βαθιά την παρουσία των Ρωμιών στην Πόλη.
Οι απελάσεις των Ελλήνων
Παρότι η σύμβαση θα έπαυε επίσημα να ισχύει τον Σεπτέμβριο του 1964, οι απελάσεις ξεκίνησαν σχεδόν αμέσως.
Έλληνες υπήκοοι που ζούσαν επί δεκαετίες στην Κωνσταντινούπολη βρέθηκαν αντιμέτωποι με:
- διαταγές άμεσης αποχώρησης
- περιορισμούς στη μεταφορά χρημάτων
- δεσμεύσεις ή κατασχέσεις περιουσιών
Οι πρώτες λίστες απελαθέντων δημοσιεύθηκαν ήδη στα τέλη Μαρτίου.
Το μέγεθος της εκδίωξης
Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της ιστορικής αυτής μετακίνησης πληθυσμού.
- Περίπου 12.000 – 12.500 Έλληνες υπήκοοι απελάθηκαν άμεσα.
- Μαζί με συγγενείς και οικογένειες που είχαν τουρκική υπηκοότητα, ο συνολικός αριθμός όσων εγκατέλειψαν την Πόλη έφτασε τις 30.000 – 40.000 και πλέον μέσα σε ένα έως δύο χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή επιτάχυνε δραματικά τη συρρίκνωση της ελληνικής παρουσίας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία για αιώνες αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Ελληνισμού.
About The Author
