Μέσα στη δίνη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και ενώ ο αγώνας για την ανεξαρτησία βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, οι επαναστατημένοι Έλληνες δεν περιορίστηκαν μόνο στο πεδίο των μαχών. Παράλληλα, επιδόθηκαν στη συγκρότηση θεσμών ελευθερίας και χρηστής διοίκησης, θέτοντας τα θεμέλια του νέου κράτους.
Η πρώτη μεγάλη πολιτική πράξη υπήρξε η σύγκληση της Α΄ Εθνοσυνέλευση Επιδαύρου, η οποία συνήλθε στην Επίδαυρο και ψήφισε το πρώτο ελληνικό Σύνταγμα, γνωστό ως «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος». Στο πλαίσιο αυτού του ιστορικού κειμένου, στις 25 Φεβρουαρίου 1822, θεσπίστηκε ρητά η κατάργηση της δουλείας στην ελληνική επικράτεια.
Η διάταξη ήταν σαφής και πρωτοποριακή για τα δεδομένα της εποχής:
«Εις την Ελληνικήν επικράτειαν ούτε πωλείται, ουτ’ αγοράζεται άνθρωπος· αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας, άμα πατήσας το Ελληνικόν έδαφος, είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος».
Με τη ρύθμιση αυτή, κάθε άνθρωπος —ανεξαρτήτως καταγωγής ή θρησκείας— που βρισκόταν σε ελληνικό έδαφος θεωρούνταν αυτοδικαίως ελεύθερος. Πρόκειται για μια επιλογή με έντονο συμβολισμό, καθώς η επαναστατημένη Ελλάδα διακήρυττε έμπρακτα τις αρχές της ελευθερίας και της ισότητας, σε μια εποχή που το δουλοκτητικό σύστημα συνέχιζε να υφίσταται σε μεγάλο μέρος του κόσμου.
Την ίδια περίοδο, παρά τις επιρροές της Γαλλική Επανάσταση και τα φιλελεύθερα συντάγματα που ακολούθησαν στην Ευρώπη, πολλές αποικιακές δυνάμεις διατηρούσαν τη δουλεία στις υπερπόντιες κτήσεις τους. Υπολογίζεται ότι από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα περισσότεροι από 20 εκατομμύρια Αφρικανοί μεταφέρθηκαν βίαια στη Βόρεια, Κεντρική και Νότια Αμερική στο πλαίσιο του διατλαντικού δουλεμπορίου.
Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το Σύνταγμα του 1788 προέβλεπε μεταβατικές ρυθμίσεις για το ζήτημα, η δουλεία συνεχίστηκε να εφαρμόζεται στις νότιες πολιτείες για δεκαετίες. Στις αρχές του 19ου αιώνα, η Βρετανία και η Γαλλία προχώρησαν σταδιακά στην κατάργηση της δουλείας, ενώ αρκετά νέα ανεξάρτητα κράτη της Λατινικής Αμερικής υιοθέτησαν παρόμοια μέτρα. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις το δουλοκτητικό καθεστώς επιβίωνε έμμεσα ή αντικαθίστατο από άλλες μορφές καταναγκαστικής εργασίας.
Μέσα σε αυτό το διεθνές περιβάλλον, η απόφαση της Α΄ Εθνοσυνέλευσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η επαναστατημένη Ελλάδα, ακόμη πριν αποκτήσει διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική υπόσταση, ενέταξε στον θεμελιώδη νόμο της μια ρητή απαγόρευση της αγοραπωλησίας ανθρώπων.
Η 25η Φεβρουαρίου 1822 καταγράφεται έτσι ως μία από τις πρώτες θεσμικές πράξεις του νέου ελληνικού κράτους που συνέδεσαν τον αγώνα της ανεξαρτησίας με τις οικουμενικές αξίες της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
About The Author
