Με τον όρο «Μουσουρικά» αναφερόμαστε στην οξεία διπλωματική κρίση που σημάδεψε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις κατά τη διετία 1847–1848, με κεντρικό πρόσωπο τον πρεσβευτή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Αθήνα, Κωνσταντίνο (Κωστάκη) Μουσούρο Μπέη
Ιστορικό πλαίσιο
Στις αρχές του 1847, η Ελλάδα κυβερνιόταν από τον βασιλιά Όθωνα, με πρωθυπουργό τον Ιωάννη Κωλέττη, αμφιλεγόμενη αλλά ισχυρή φυσιογνωμία της νεοελληνικής πολιτικής ζωής, φιλογάλλο και βασικό εμπνευστή της Μεγάλης Ιδέας. Πρεσβευτής της Υψηλής Πύλης στην Αθήνα ήταν ο φαναριώτης Κωστάκης Μουσούρος Μπέης, ελληνικής καταγωγής και παιδείας, γεγονός που τον καθιστούσε ιδιαίτερα προσεκτικό και αυστηρό στην άσκηση των καθηκόντων του.
Το επεισόδιο που προκάλεσε την κρίση
Στις 23 Ιανουαρίου 1847, ο υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα, Τσάμης Καρατάσσος, ζήτησε από την οθωμανική πρεσβεία την επικύρωση του διαβατηρίου του για να μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη. Ο Μουσούρος απέρριψε το αίτημα, επικαλούμενος τη συμμετοχή του Καρατάσσου σε παλαιότερες επαναστατικές κινήσεις κατά του Σουλτάνου.
Δύο ημέρες αργότερα, στις 25 Ιανουαρίου, κατά τη διάρκεια ανακτορικού χορού, ο βασιλιάς Όθων επέπληξε δημόσια τον Μουσούρο στα γαλλικά, εκφράζοντας την αγανάκτησή του για τη στάση του. Ο οθωμανός πρεσβευτής θεώρησε τη συμπεριφορά αυτή προσβλητική και αποχώρησε από τη δεξίωση.
Κλιμάκωση και διακοπή των σχέσεων
Την επόμενη ημέρα, μετά από συνεννόηση με τον βρετανό πρεσβευτή Λάιονς, ο Μουσούρος απέστειλε διακοίνωση προς την ελληνική κυβέρνηση, αποδίδοντας την ευθύνη του επεισοδίου στον πρωθυπουργό Κωλέττη. Η κρίση οξύνθηκε περαιτέρω, όταν ο έλληνας επιτετραμμένος στην Κωνσταντινούπολη, κατόπιν εντολής της ελληνικής κυβέρνησης, επέρριψε τις ευθύνες στον ίδιο τον Μουσούρο.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία απαίτησε με τελεσίγραφο επίσημη ικανοποίηση. Η άρνηση της ελληνικής πλευράς οδήγησε τον Σουλτάνο στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων και στην αποχώρηση του οθωμανού πρεσβευτή από την Αθήνα.
Ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων
Η κρίση παρατάθηκε για περίπου έναν χρόνο, λόγω της έντονης ανάμειξης των Μεγάλων Δυνάμεων, οι οποίες εκμεταλλεύθηκαν την υπόθεση για να εκδηλώσουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Η Αγγλία υποστήριξε αδιάλλακτη στάση της Τουρκίας, επιδιώκοντας την αποδυνάμωση του γαλλόφιλου Κωλέττη. Αντίθετα, η Γαλλία κράτησε ουδέτερη στάση, ενώ η Ρωσία ανέλαβε ρόλο διαμεσολαβητή.
Ο ίδιος ο Μέτερνιχ χαρακτήρισε τα Μουσουρικά «πολιτικό παίγνιο της Αγγλίας», αποδίδοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στον Λάιονς και στον υπουργό Εξωτερικών Πάλμερστον.
Εσωτερικές εξελίξεις στην Ελλάδα
Παρά την οικονομική πίεση και τον κίνδυνο οθωμανικού εμπάργκο, η σκληρή στάση του Κωλέττη τον κατέστησε ιδιαίτερα δημοφιλή. Στις εκλογές του Ιουνίου 1847, η κυβέρνησή του επικράτησε πανηγυρικά. Ωστόσο, ο Κωλέττης πέθανε τον Αύγουστο του 1847, λίγο μετά τον εκλογικό του θρίαμβο.
Τη διακυβέρνηση ανέλαβε ο αγωνιστής του 1821 Κίτσος Τζαβέλας, ο οποίος αρχικά συνέχισε την αδιάλλακτη πολιτική, αλλά στη συνέχεια έδειξε διάθεση συμβιβασμού.
Επίλυση της κρίσης
Τον Οκτώβριο του 1847, με πρωτοβουλία της Ρωσίας και τη συγκατάθεση της ελληνικής πλευράς, υποβλήθηκε υπόμνημα προς τις Μεγάλες Δυνάμεις, με το οποίο η Ελλάδα εξέφραζε τη λύπη της για την «παρεξήγηση» που οδήγησε στη ρήξη. Η διατύπωση κρίθηκε ικανοποιητική από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Στις 8 Φεβρουαρίου 1848, ο Μουσούρος επέστρεψε στην Αθήνα και έγινε δεκτός από τον βασιλιά Όθωνα, ο οποίος εξέφρασε και προφορικά τη λύπη του. Λίγες ημέρες αργότερα, ο οθωμανός διπλωμάτης μετατέθηκε στο Λονδίνο, γεγονός που σφράγισε οριστικά τη λήξη της κρίσης.
Τα Μουσουρικά αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα των εύθραυστων ελληνοτουρκικών σχέσεων του 19ου αιώνα, αλλά και της καθοριστικής επιρροής των Μεγάλων Δυνάμεων στην εξωτερική πολιτική του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
About The Author
