Μια παγκόσμια υπενθύμιση ότι οι λέξεις μπορούν να γίνουν όπλα και ότι η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας
Η Διεθνής Ημέρα για την Αντιμετώπιση της Ρητορικής Μίσους καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με το ψήφισμα A/RES/75/309 της 21ης Ιουλίου 2021 και τιμάται κάθε χρόνο στις 18 Ιουνίου. Στόχος της είναι η ανάσχεση της εξάπλωσης του λόγου μίσους και η προώθηση του διαπολιτισμικού και διαθρησκευτικού διαλόγου, σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση δοκιμάζεται από την πόλωση, τη μισαλλοδοξία και την παραπληροφόρηση.
Η ημερομηνία επιλέχθηκε για να σηματοδοτεί την έναρξη του Σχεδίου Δράσης του ΟΗΕ για τη Ρητορική Μίσους στις 18 Ιουνίου 2019. Το σχέδιο αυτό διαμορφώθηκε ως απάντηση στην αυξανόμενη διάδοση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, του αντισημιτισμού, της ισλαμοφοβίας, του βίαιου μισογυνισμού και κάθε μορφής διάκρισης που στοχοποιεί άτομα και κοινωνικές ομάδες με βάση την ταυτότητα, την καταγωγή, τη θρησκεία, το φύλο ή τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό.
Αν και δεν υπάρχει ένας ενιαίος και παγκοσμίως αποδεκτός νομικός ορισμός της ρητορικής μίσους, η ουσία της είναι σαφής. Πρόκειται για δημόσιο λόγο ή συμπεριφορά που επιτίθεται, υποτιμά ή υποκινεί εχθρότητα απέναντι σε ανθρώπους εξαιτίας συγκεκριμένων χαρακτηριστικών της ταυτότητάς τους. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η ρητορική μίσους περιλαμβάνει κάθε μορφή επικοινωνίας που χρησιμοποιεί προσβλητική ή προκατειλημμένη γλώσσα εναντίον ατόμων ή ομάδων, με βάση αυτό που είναι ή θεωρείται ότι είναι.
Οι συνέπειες της ρητορικής μίσους δεν περιορίζονται στο επίπεδο του λόγου. Δημιουργεί κλίμα φόβου, κοινωνικού αποκλεισμού και ψυχολογικής βίας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί ως προθάλαμος πραγματικών επιθέσεων και εγκλημάτων μίσους. Η ιστορία του 20ού και του 21ου αιώνα έχει δείξει επανειλημμένα ότι γενοκτονίες, διώξεις και μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν ξεκινούν με τα όπλα, αλλά με τη συστηματική δαιμονοποίηση συγκεκριμένων ομάδων ανθρώπων.
Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι η ρητορική μίσους βρίσκεται σε άνοδο διεθνώς, με τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας και ιδιαίτερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να επιτρέπουν τη μαζική και ταχύτατη διάδοσή της. Η ψηφιακή εποχή έχει μετατρέψει τον λόγο μίσους σε ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο διάδοσης διχαστικών ιδεολογιών, καθώς μηνύματα που παλαιότερα θα έμεναν στο περιθώριο μπορούν πλέον να φτάσουν σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσα σε λίγα λεπτά.
Παράλληλα, η συζήτηση για τα όρια μεταξύ ελευθερίας της έκφρασης και ρητορικής μίσους παραμένει έντονη. Πολλοί επικαλούνται το δικαίωμα στην ελεύθερη διατύπωση απόψεων, ωστόσο οι διεθνείς οργανισμοί και οι περισσότερες δημοκρατικές έννομες τάξεις υπογραμμίζουν ότι η ελευθερία του λόγου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την υποκίνηση βίας, διακρίσεων ή την προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων άλλων ανθρώπων.
Η καταπολέμηση της ρητορικής μίσους δεν αφορά μόνο τη νομοθεσία ή τις κυβερνήσεις. Αφορά την εκπαίδευση, την κριτική σκέψη, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και την καλλιέργεια μιας κουλτούρας αλληλεγγύης και σεβασμού της διαφορετικότητας. Η σιωπή απέναντι στον λόγο μίσους συχνά λειτουργεί ως ανοχή, ενώ η έγκαιρη κοινωνική και πολιτική αντίδραση μπορεί να αποτρέψει τη μετατροπή του σε πράξη.
Στη σημερινή συγκυρία, όπου οι κοινωνικές ανισότητες, οι πόλεμοι, οι προσφυγικές μετακινήσεις και οι πολιτικές εντάσεις τροφοδοτούν φαινόμενα πόλωσης, η υπεράσπιση των δημοκρατικών ελευθεριών οφείλει να συμβαδίζει με την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους δεν είναι ζήτημα λογοκρισίας, αλλά ζήτημα προστασίας των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και διασφάλισης ότι ο δημόσιος χώρος θα παραμένει πεδίο διαλόγου και όχι εκφοβισμού. Σε μια εποχή που ο φόβος και η προκατάληψη συχνά αξιοποιούνται πολιτικά, η αντίσταση στον λόγο μίσους αποτελεί ταυτόχρονα πράξη δημοκρατίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
About The Author
