Στο επίκεντρο διεθνούς αντιπαράθεσης η Γροιλανδία, με τους αυτόχθονες Ινουίτ να απορρίπτουν την έννοια της ιδιοκτησίας γης και να αυτοπροσδιορίζονται ως «φύλακες» ενός τόπου που προϋπήρχε και θα συνεχίσει να υπάρχει πέρα από τους ανθρώπους
Η Γροιλανδία βρίσκεται ξανά στο παγκόσμιο προσκήνιο, καθώς δηλώσεις του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει το νησί «στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο» και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο απόκτησής του από την Ουάσινγκτον, επαναφέρουν τη συζήτηση για το καθεστώς και το μέλλον της Αρκτικής. Την ίδια στιγμή, η Δανία επιμένει ότι ασκεί πλήρη και νόμιμη κυριαρχία στο αυτόνομο έδαφος, ενώ οι αυτόχθονες Ινουίτ προβάλλουν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη: για εκείνους, η αρκτική γη δεν ανήκει σε κανέναν.
Η συλλογική σχέση με τη γη αποτελεί θεμέλιο της ταυτότητας των Ινουίτ, οι οποίοι κατοικούν στη Γροιλανδία εδώ και περίπου 1.000 χρόνια και έχουν βιώσει περισσότερους από τρεις αιώνες αποικιοκρατίας. Η αντίληψη αυτή έχει αποτυπωθεί και στο νομικό πλαίσιο του νησιού: οι κάτοικοι μπορούν να κατέχουν τα σπίτια τους, όχι όμως τη γη πάνω στην οποία αυτά είναι χτισμένα.
«Δεν μπορούμε να αγοράσουμε ούτε καν τη δική μας γη, αλλά ο Τραμπ θέλει να την αγοράσει. Είναι κάτι εντελώς παράξενο για μας», λέει ο 74χρονος Κααλίρακ Ρίνγκστεντ από το Καπισίλιτ, έναν μικρό οικισμό με ξύλινα σπίτια κοντά σε φιόρδ, ανατολικά της πρωτεύουσας Νούουκ. «Από παιδί ήξερα ότι μπορείς μόνο να νοικιάζεις γη. Ήμασταν πάντα συνηθισμένοι στην ιδέα ότι η γη μάς ανήκει συλλογικά».
Μια ζωή δεμένη με τη φύση
Το Καπισίλιτ, όπου γεννήθηκε και έζησε ο Ρίνγκστεντ ως ψαράς και κυνηγός, είναι ένας τόπος σκληρής ομορφιάς και δύσκολης καθημερινότητας. Τον χειμώνα, ο ήλιος σπάνια ανατέλλει πάνω από τα γύρω βουνά, ενώ η μικρή αποβάθρα του χωριού αποτελεί τη μοναδική γραμμή σύνδεσης με τον έξω κόσμο. Μια φορά την εβδομάδα, βάρκες φέρνουν εφόδια από το Νούουκ και μεταφέρουν ψαράδες και κυνηγούς προς τη θάλασσα και την ενδοχώρα.
«Είχαμε πάντα μια ελεύθερη ζωή εδώ στη φύση», τονίζει η πρόεδρος του χωριού, Χέιντι Λένερτ Νόλσο. «Μπορούμε να μπούμε σε μια βάρκα και να πάμε παντού χωρίς περιορισμούς».
Ο οικισμός διαθέτει μόνο τα απολύτως απαραίτητα: σχολείο, παντοπωλείο, χώρους υγιεινής και ένα μικρό δωμάτιο πρώτων βοηθειών. Παρά την απομόνωση, οι κάτοικοι παρακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις, χωρίς όμως να αποτελούν κυρίαρχο θέμα στην καθημερινότητά τους. «Ο κόσμος εδώ σκέφτεται τη μέρα που έρχεται: αν υπάρχει φαγητό, όλα είναι καλά. Αν όχι, θα βγεις να ψαρέψεις ή να κυνηγήσεις», λέει ο Βανίλα Ματίασεν, Δανός δάσκαλος που έχει εργαστεί επί χρόνια σε κοινότητες της Γροιλανδίας.
«Φύλακες», όχι ιδιοκτήτες
Σχεδόν το 90% των 57.000 κατοίκων της Γροιλανδίας είναι Ινουίτ. Σύμφωνα με τον δικηγόρο Ούλρικ Μπλίντορφ, ιδρυτή της Inuit Law στο Νούουκ, η ιδιωτική κατοχή γης είναι άγνωστη στο νησί. «Στη Γροιλανδία δεν μπορείς να κατέχεις γη. Έτσι ήταν από τότε που ήρθαν οι πρόγονοί μας. Σήμερα έχεις δικαίωμα χρήσης της περιοχής όπου βρίσκεται το σπίτι σου», εξηγεί.
Η Ράκελ Κρίστιανσεν, μέλος οικογένειας σαμάνων, συνοψίζει τη φιλοσοφία των Ινουίτ: «Το αν σου ανήκει η γη είναι λάθος ερώτηση. Το σωστό είναι ποιος είναι υπεύθυνος για τη γη. Η γη υπήρχε πριν από εμάς και θα υπάρχει μετά από εμάς».
Δημογραφική συρρίκνωση και αβέβαιο μέλλον
Παρά τη βαθιά σχέση με τον τόπο, το Καπισίλιτ αντιμετωπίζει τον κίνδυνο εγκατάλειψης. Η αναζήτηση εκπαίδευσης, εργασίας και υπηρεσιών έχει οδηγήσει πολλούς κατοίκους να μετακινηθούν προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα. Στο σχολείο του χωριού έχουν απομείνει μόλις τρία παιδιά, ενώ το κλείσιμό του θεωρείται πιθανό.
Ταυτόχρονα, νέα εξοχικά για εύπορους κατοίκους του Νούουκ έχουν χτιστεί κατά μήκος της ακτής, μένοντας κλειστά τον χειμώνα. «Υπάρχει κίνδυνος ο οικισμός να πεθάνει. Ο κόσμος φεύγει», προειδοποιεί η Νόλσο. Από σχεδόν 500 κατοίκους στο παρελθόν, σήμερα το χωριό αριθμεί μόλις 37.
Η Κριστιάνα Γιόσεφσεν, που ζει στο Καπισίλιτ από το 1959 και εργάζεται στην επεξεργασία δέρματος φώκιας για παραδοσιακές φορεσιές, δηλώνει αποφασισμένη να μείνει. «Θα παραμείνω εδώ. Ανήκω εδώ. Αυτή είναι η γη μου», λέει. «Η Γροιλανδία είναι η γη μου».
Σε μια εποχή γεωπολιτικών ανταγωνισμών και αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τους πόρους της Αρκτικής, οι Ινουίτ υπενθυμίζουν ότι για εκείνους η γη δεν είναι εμπόρευμα, αλλά κοινή ευθύνη – μια παρακαταθήκη που δεν τους ανήκει, αλλά την υπηρετούν.
About The Author
