Το εντυπωσιακό ορειχάλκινο επιστημονικό όργανο από τη «Σχολή της Λαχόρης», που ανήκε στη βασιλική συλλογή της Τζαϊπούρ, εκτιμάται έως 2,5 εκατ. λίρες και δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν
Ένα εξαιρετικά σπάνιο ορειχάλκινο αστρολάβο του 17ου αιώνα, με βασιλική προέλευση από τη συλλογή της Τζαϊπούρ στη δυτική Ινδία, αναμένεται να βγει σε δημοπρασία από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο στις 29 Απριλίου, προκαλώντας ήδη έντονο ενδιαφέρον σε μουσεία και συλλέκτες διεθνώς. Το αντικείμενο χαρακτηρίζεται ως «ίσως το μεγαλύτερο που υπάρχει σήμερα» στο είδος του και δεν έχει εκτεθεί ποτέ δημόσια μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τον Benedict Carter, επικεφαλής του τμήματος Ισλαμικής και Ινδικής Τέχνης του Sotheby’s, πρόκειται για ένα έργο εξαιρετικής σπανιότητας με σαφή βασιλική καταγωγή, το οποίο προέρχεται από τη συλλογή του Μαχαραγιά Sawai Man Singh II της Τζαϊπούρ. Μετά τον θάνατό του πέρασε στη σύζυγό του, τη Μαχαρανί Gayatri Devi, μία από τις πιο εμβληματικές και κοσμοπολίτισσες μορφές της εποχής της, προτού καταλήξει τελικά σε ιδιωτική συλλογή.
Οι αστρολάβοι υπήρξαν για αιώνες από τα σημαντικότερα επιστημονικά όργανα της προ-νεωτερικής αστρονομίας. Μεταλλικοί δίσκοι με περίπλοκους μηχανισμούς, λειτουργούσαν ως «φορητοί αστρονομικοί υπολογιστές», επιτρέποντας τον υπολογισμό του χρόνου, της θέσης των άστρων, της ανατολής και δύσης του ηλίου, αλλά και της κατεύθυνσης προς τη Μέκκα. Όπως εξηγούν ειδικοί, πρόκειται ουσιαστικά για μια δισδιάστατη απεικόνιση του τρισδιάστατου σύμπαντος, με λειτουργικό εύρος που θυμίζει σύγχρονες πολυεργαλειο-συσκευές.
Το συγκεκριμένο αντικείμενο κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη, στη σημερινή επικράτεια του Πακιστάν, σε μια περίοδο κατά την οποία η πόλη αποτελούσε κορυφαίο κέντρο αστρονομικών κατασκευών στον Μογγολικό κόσμο. Δημιουργήθηκε από τους αδελφούς Qa’im Muhammad και Muhammad Muqim, για λογαριασμό ανώτατου Μογγόλου αξιωματούχου, εντασσόμενο στη λεγόμενη «Σχολή της Λαχόρης», ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια αστρολάβων της εποχής. Από κοινού έχουν καταγραφεί μόλις δύο αστρολάβοι των συγκεκριμένων δημιουργών, με τον δεύτερο —μικρότερου μεγέθους— να βρίσκεται σήμερα σε μουσείο στο Ιράκ. Ο συγκεκριμένος αστρολάβος είχε παραγγελθεί από τον Aqa Afzal, διοικητή της Λαχόρης και καταγόμενο από το Ισφαχάν του Ιράν, ο οποίος υπηρέτησε υπό τους αυτοκράτορες Τζαχανγκίρ και Σαχ Τζαχάν.
Η κλίμακα και η πολυπλοκότητα του αντικειμένου το καθιστούν μοναδικό. Ζυγίζει 8,2 κιλά, έχει διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστά και ύψος περίπου 46 εκατοστά, μεγέθη που το καθιστούν σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερο από έναν τυπικό αστρολάβο της εποχής στην Ινδία. Η κατασκευή του αποτυπώνει τόσο τεχνική ακρίβεια όσο και υψηλή καλλιτεχνική επεξεργασία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο διαπολιτισμικός του χαρακτήρας, καθώς οι χαράξεις περιλαμβάνουν ονόματα άστρων τόσο στα περσικά όσο και στα σανσκριτικά, με χρήση της γραφής Ντεβαναγκάρι. Το όργανο περιλαμβάνει επίσης 94 πόλεις με καταγεγραμμένες γεωγραφικές συντεταγμένες, 38 αστρικούς δείκτες και πέντε εξαιρετικά ακριβείς πλάκες, ενώ οι υποδιαιρέσεις φτάνουν έως και το ένα τρίτο της μοίρας. Η τεχνολογική του αρτιότητα αντικατοπτρίζει το υψηλό επίπεδο της «Σχολής της Λαχόρης», όπου η επιστημονική ακρίβεια συνδυαζόταν με την αισθητική πολυτέλεια. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η παραγωγή αυτής της περιόδου θεωρείται από τις πιο εξελιγμένες στην ιστορία των αστρολάβων, υπερβαίνοντας προηγούμενες κατασκευές που ήταν κυρίως λειτουργικές.
Το έργο συνδέεται επίσης με το ευρύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον της αυλής των Μογγόλων, όπου η αστρονομία και η αστρολογία είχαν κεντρικό ρόλο στη διακυβέρνηση και την κοσμοαντίληψη της εποχής. Η ακρίβεια του οργάνου είναι τέτοια ώστε να επιτρέπει υπολογισμούς υψηλής λεπτομέρειας για τη θέση ουράνιων σωμάτων. Ο Sotheby’s εκτιμά ότι ο αστρολάβος θα προσελκύσει έντονο ανταγωνισμό, με την τιμή του να υπολογίζεται μεταξύ 1,5 και 2,5 εκατομμυρίων λιρών. Το ρεκόρ για αντίστοιχο αντικείμενο κατέχει οθωμανικός αστρολάβος που είχε κατασκευαστεί για τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄ και είχε πωληθεί το 2014 έναντι λίγο κάτω του 1 εκατομμυρίου λιρών.
Ο αστρολάβος θα παραμείνει εκτεθειμένος στις αίθουσες του Sotheby’s στο Λονδίνο έως την ημέρα της δημοπρασίας, δίνοντας στο κοινό μια σπάνια ευκαιρία να δει από κοντά ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά αντικείμενα της προνεωτερικής εποχής.
(Κεντρική φωτο: © Sotheby’s)
About The Author
