Έντονη συζήτηση προκάλεσε μία από τις εμφανίσεις της Zendaya στο πλαίσιο της προώθησης της νέας ταινίας «The Odyssey» του Κρίστοφερ Νόλαν.
Η ηθοποιός, η οποία υποδύεται τη θεά Αθηνά, φωτογραφήθηκε στο Λονδίνο φορώντας σκουλαρίκια που, σύμφωνα με τους ιδιοκτήτες τους, περιείχαν αυθεντικά χρυσά περσικά στοιχεία τα οποία χρονολογούνται περίπου στο 700 π.Χ.
Η επιλογή επικρίθηκε από αρχαιολόγους και ιστορικούς τέχνης, οι οποίοι υποστήριξαν ότι αντικείμενα τόσο μεγάλης ιστορικής αξίας δεν θα έπρεπε να μετατρέπονται σε αξεσουάρ μόδας. Από την πλευρά της, η γκαλερί στην οποία ανήκουν τα κοσμήματα ανέφερε ότι η εμφάνιση είχε στόχο να τιμήσει την τέχνη και την πολιτιστική κληρονομιά της αρχαίας Περσίας.
Η σύνδεση με τον θησαυρό του Ziwiye
Τα σκουλαρίκια ανήκουν στη λονδρέζικη γκαλερί και εταιρεία εμπορίας αρχαιοτήτων Barron London. Όπως υποστηρίζει η εταιρεία, τα χρυσά στοιχεία τους προέρχονται από τον θησαυρό του Ziwiye, ο οποίος εντοπίστηκε στο βορειοδυτικό Ιράν στα τέλη της δεκαετίας του 1940.
Μεγάλο μέρος των αντικειμένων που συνδέονται με τον συγκεκριμένο θησαυρό διασκορπίστηκε τις επόμενες δεκαετίες στη διεθνή αγορά αρχαιοτήτων και κατέληξε σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.
Ακριβώς αυτή η προέλευση βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η μετακίνηση των αντικειμένων από τον αρχικό τους χώρο χωρίς συστηματική αρχαιολογική καταγραφή δυσκολεύει την τεκμηρίωση της ιστορίας και της χρήσης τους.
«Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι αξεσουάρ»
Ανάμεσα σε εκείνους που αντέδρασαν ήταν η Ιρανοαμερικανίδα ιστορικός τέχνης και καθηγήτρια του Courtauld Institute, Σουσάν Μπαμπαγιέ.
Η ίδια χαρακτήρισε προβληματική τη χρήση αρχαιολογικών αντικειμένων ως κοσμημάτων σε μία κινηματογραφική εκδήλωση, υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να είχαν πνευματική ή τελετουργική σημασία στην αρχαιότητα.
«Πρόκειται για ανθρώπινη και παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, όχι για κοσμήματα που φοριούνται στο κόκκινο χαλί», ανέφερε, εκτιμώντας ότι η μετατροπή τους σε σύγχρονα αξεσουάρ τα αποσυνδέει από το ιστορικό τους πλαίσιο.
Η αρχαιολόγος και δημιουργός περιεχομένου Ανέλιζ Μπάερ σημείωσε ότι η συζήτηση δεν θα πρέπει να επικεντρωθεί αποκλειστικά στη Zendaya. Όπως υποστήριξε, το βασικό ζήτημα αφορά την προέλευση των αντικειμένων, την πορεία τους μέσα στη διεθνή αγορά αρχαιοτήτων και τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται σήμερα.
Τι απαντά η Barron London
Η Barron London απέρριψε τις επικρίσεις και ανέφερε ότι τα αντικείμενα συνοδεύονται από τεκμηριωμένη προέλευση, ενώ η διαχείρισή τους γίνεται σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις.
Εκπρόσωποι της γκαλερί υποστήριξαν επίσης ότι ο δανεισμός των κοσμημάτων δεν πραγματοποιήθηκε για εμπορικούς λόγους. Σύμφωνα με την εταιρεία, στόχος ήταν να προβληθεί η δεξιοτεχνία των αρχαίων Περσών χρυσοχόων και να αναδειχθεί η πολιτιστική ιστορία του Ιράν.
Η γκαλερί θεωρεί ότι τέτοιες εμφανίσεις μπορούν να φέρουν ένα ευρύτερο κοινό σε επαφή με την αρχαία περσική τέχνη. Οι επικριτές, ωστόσο, απαντούν ότι η προβολή δεν δικαιολογεί τη χρήση αρχαιοτήτων ως αντικειμένων μόδας.
Η συζήτηση για τα όρια ανάμεσα στη μόδα και την πολιτιστική κληρονομιά
Η υπόθεση ξεπέρασε γρήγορα την εμφάνιση της Zendaya και άνοιξε έναν ευρύτερο διάλογο για τη διαχείριση αρχαιοτήτων που βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές.
Στο επίκεντρο βρίσκονται ερωτήματα σχετικά με το αν τέτοια αντικείμενα πρέπει να φοριούνται, να δανείζονται για δημόσιες εμφανίσεις ή να παραμένουν προστατευμένα σε συλλογές και μουσεία. Παράλληλα, επανέρχεται η συζήτηση για την επανεξέταση της προέλευσης αρχαιοτήτων που διακινήθηκαν διεθνώς κατά τον 20ό αιώνα.
Η νέα διαμάχη προστίθεται στις αντιδράσεις που έχουν ήδη συνοδεύσει το «The Odyssey», μετά τις επικρίσεις για την πραγματοποίηση γυρισμάτων στην Ντάχλα της Δυτικής Σαχάρας.
Αυτή τη φορά, όμως, το ενδιαφέρον στρέφεται στη λεπτή γραμμή που χωρίζει την προβολή της αρχαίας τέχνης από την εμπορευματοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
About The Author
