Νέο βήμα για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου προς τα Δυτικά Βαλκάνια έγινε στις 4 Σεπτεμβρίου 2026 στη Θεσσαλονίκη. Οι διαχειριστές NOMAGAS της Βόρειας Μακεδονίας και Transportgas Serbia της Σερβίας εντάχθηκαν επίσημα στην πρωτοβουλία, έπειτα από την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης στο 10ο Southeast Europe Energy Forum.
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι ένας ενιαίος καινούργιος αγωγός. Πρόκειται για δίκτυο υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων αγωγών, τερματικών LNG και διασυνδέσεων, με στόχο τη μεταφορά φυσικού αερίου μεταξύ της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν πλέον διαχειριστές από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία. Από ελληνικής πλευράς συμμετέχουν ο ΔΕΣΦΑ και η Gastrade, ενώ στη Βουλγαρία συμμετέχουν η Bulgartransgaz και η ICGB.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Transgaz, το νέο πλαίσιο προβλέπει συντονισμό για την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, τον εντοπισμό πρόσθετων αναγκών, την ανάπτυξη αμφίδρομων ροών και την αύξηση της διασυνοριακής δυναμικότητας. Περιλαμβάνει επίσης συνεργασία σε τεχνικό, εμπορικό και ρυθμιστικό επίπεδο, καθώς και αναζήτηση χρηματοδότησης για τα αναγκαία έργα.
Η στρατηγική σημασία της επέκτασης βρίσκεται στη δημιουργία περισσότερων επιλογών εφοδιασμού. Μέσω των ελληνικών τερματικών LNG και των συνδέσεων με τον TAP και τον ελληνοβουλγαρικό αγωγό IGB, αέριο από διαφορετικές αγορές μπορεί να κατευθύνεται προς τις βαλκανικές και κεντροευρωπαϊκές χώρες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η διαφοροποίηση προμηθευτών και διαδρομών περιορίζει την εξάρτηση από μία μόνο πηγή και αυξάνει την ανθεκτικότητα απέναντι σε διακοπές. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χώρα παύει αυτομάτως να εξαρτάται από τις σημερινές της προμήθειες. Για να υπάρξει πραγματικό αποτέλεσμα χρειάζονται επαρκείς διασυνδέσεις, διαθέσιμη δυναμικότητα, ανταγωνιστικά τιμολόγια και εμπορικές δεσμεύσεις από προμηθευτές.
Καθοριστικός κρίκος είναι ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας. Ο σχεδιασμός προβλέπει μήκος περίπου 123 χιλιομέτρων και αρχική δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, με δυνατότητα μελλοντικής αύξησης στα 3 δισ. κυβικά μέτρα. Η σύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας είναι επίσης απαραίτητη για την ολοκλήρωση του δυτικού κλάδου. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της Σερβίας, ο στόχος είναι να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2028.
Για τις επιχειρήσεις ενέργειας, η υπογραφή δεν μεταβάλλει άμεσα τις συμβάσεις προμήθειας. Προτεραιότητα αποτελεί η παρακολούθηση των δημοπρασιών δυναμικότητας, των διασυνοριακών τιμολογίων και των ρυθμιστικών αποφάσεων. Οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές μπορούν να εξετάσουν εναλλακτικά σενάρια προμήθειας, χωρίς να θεωρούν δεδομένο ότι η νέα διαδρομή θα είναι πάντοτε οικονομικότερη.
Οι δημόσιοι φορείς πρέπει να δημοσιοποιούν χρονοδιαγράμματα, πηγές χρηματοδότησης, περιβαλλοντικές εγκρίσεις και δείκτες προόδου. Οι δήμοι έχουν πρακτικό ρόλο μόνο όταν ένα έργο διέρχεται από την περιοχή τους ή επηρεάζει τοπικές υποδομές και χρήσεις γης.
Το Μνημόνιο αποτελεί πολιτικό και τεχνικό βήμα προς μια περισσότερο διασυνδεδεμένη περιφερειακή αγορά. Η πραγματική του αξία, όμως, θα κριθεί από την κατασκευή των εκκρεμών συνδέσεων, την εξάλειψη των σημείων συμφόρησης και το αν οι νέες διαδρομές θα προσελκύσουν επαρκείς και ανταγωνιστικές ποσότητες φυσικού αερίου.
