Το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου 1940, οι σειρήνες αντηχούν στην Αθήνα. Η Ελλάδα ξυπνά σε πόλεμο. Ο Ιωάννης Μεταξάς, στο σπίτι του στην Κηφισιά, απαντά στον Ιταλό πρέσβη Γκράτσι με τη φράση:
«Alors, c’est la guerre» — «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο».
Μπορεί η λέξη «Όχι» να μην ειπώθηκε ποτέ ακριβώς έτσι, όμως έγινε το πιο δυνατό “Όχι” της ιστορίας μας. Ένα “Όχι” στην υποταγή, στην αδικία και στον φόβο.
Λίγες ώρες μετά, οι ιταλικές δυνάμεις εισβάλλουν στην Ήπειρο. Ο ελληνικός στρατός απαντά χωρίς δισταγμό — και μέσα σε ελάχιστο χρόνο, ολόκληρη η χώρα μετατρέπεται σε ένα μέτωπο αντίστασης. Από τα χωριά της Πίνδου μέχρι τον Πειραιά, άνδρες και γυναίκες, στρατιώτες και πολίτες, όλοι πολεμούν με μια φωνή: «Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους».
Γιατί γιορτάζουμε την αρχή και όχι το τέλος του πολέμου;
Η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες χώρες που γιορτάζουν την έναρξη ενός πολέμου — όχι την απελευθέρωση. Κι αυτό γιατί το «Όχι» του ’40 δεν είναι μια ημερομηνία, αλλά μια στάση ζωής.
Η 12η Οκτωβρίου 1944, ημέρα απελευθέρωσης της Αθήνας, δεν είχε πανελλήνια ισχύ: πολλά νησιά, όπως η Κρήτη, έμειναν υπό γερμανική κατοχή για μήνες ακόμη, ενώ η χώρα βυθίστηκε γρήγορα στον Εμφύλιο.
Και, όπως είπε ο Μανώλης Γλέζος, η Ελλάδα γιορτάζει την αρχή του αγώνα, όχι τα επινίκια· γιατί οι Έλληνες τιμούν πρώτα την απόφαση να αντισταθούν.
Το “Όχι” ως σύμβολο
Η 28η Οκτωβρίου συμβολίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια στρατιωτική επέτειο.
Είναι το “Όχι” σε κάθε μορφή υποδούλωσης, το “Όχι” που ενώνει και θυμίζει ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται — κερδίζεται.
Όπως έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης:
«Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει. Μα είναι κι η περηφάνια της που δε σβήνει ποτέ.»
