Δεκαπέντε περιπτώσεις συνδέονται με την κλινική Dogus – Τι έδειξαν τα τεστ DNA και ποιες απαντήσεις έδωσαν οι εμπλεκόμενοι
Τουλάχιστον 30 παιδιά, τα περισσότερα από τη Βρετανία, ενδέχεται να γεννήθηκαν έπειτα από θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, χωρίς να χρησιμοποιηθεί ο δότης σπέρματος ή ωαρίων που πίστευαν ότι είχαν επιλέξει οι γονείς τους.
Πρόκειται για καταγγελίες που καταγράφονται σε νέα έρευνα του BBC και δεν αποτελούν ακόμη συμπεράσματα επίσημου πορίσματος. Τον περασμένο Μάρτιο το βρετανικό δίκτυο είχε παρουσιάσει επτά περιπτώσεις. Μετά τη δημοσίευση της αρχικής έρευνας, περισσότερες οικογένειες επικοινώνησαν με τους δημοσιογράφους, ανεβάζοντας τον αριθμό των παιδιών στα 30.
Τι υποστηρίζουν οι οικογένειες
Οι γονείς αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει ανώνυμους δότες με βάση στοιχεία για το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, την εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντά τους.
Μετά τη γέννηση των παιδιών τους, ωστόσο, ορισμένοι άρχισαν να αμφιβάλλουν αν χρησιμοποιήθηκε πράγματι το γενετικό υλικό που είχαν επιλέξει και πληρώσει.
Έντεκα από τα παιδιά υποβλήθηκαν στη συνέχεια σε εμπορικά τεστ DNA. Σύμφωνα με το BBC, τα αποτελέσματα εμφάνισαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές περιοχές, η οποία δεν συμφωνούσε με τις πληροφορίες που είχαν λάβει οι γονείς για τους επιλεγμένους δότες.
Τα εμπορικά τεστ καταγωγής δεν μπορούν από μόνα τους να ταυτοποιήσουν με βεβαιότητα έναν συγκεκριμένο δότη. Τα αποτελέσματα, όμως, σε συνδυασμό με την απουσία εγγράφων και τις απαντήσεις των τραπεζών γενετικού υλικού, ενίσχυσαν τις αμφιβολίες των οικογενειών.
Οι 15 περιπτώσεις που συνδέονται με την Dogus
Οι μισές από τις περιπτώσεις που κατέγραψε η έρευνα –15 από τις 30– συνδέονται με την Dogus IVF Centre, στο κατεχόμενο τμήμα της Λευκωσίας. Οι σχετικές θεραπείες πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2012 και 2024.
Καθοριστική θεωρείται η απάντηση της δανέζικης Cryos International, μιας από τις μεγαλύτερες τράπεζες σπέρματος παγκοσμίως.
Η εταιρεία δήλωσε στο BBC ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο παράδοσης σπέρματος στην Dogus, παρά το γεγονός ότι οικογένειες είχαν ενημερωθεί πως το γενετικό υλικό που επέλεξαν θα προερχόταν από την Cryos.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Cryos είχε τοποθετήσει την Dogus σε εσωτερική «μαύρη λίστα» από το 2016. Η απόφαση είχε ληφθεί όταν δημιουργήθηκαν υποψίες ότι η κλινική είχε ενημερώσει ασθενή πως θα χρησιμοποιούσε σπέρμα της δανέζικης εταιρείας, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη παραγγελία.
Η περίπτωση της Ρέιτσελ και του γιου της
Μία από τις γυναίκες που μίλησαν στο BBC είναι η Ρέιτσελ, η οποία ταξίδεψε το 2012 στα κατεχόμενα για θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης στην Dogus.
Ήταν τότε 39 ετών και χρειαζόταν δότη σπέρματος. Μέσω της Cryos επέλεξε έναν ανώνυμο δότη από τη Δανία, ο οποίος είχε συμφωνήσει να μπορεί να αποκαλυφθεί η ταυτότητά του όταν τα παιδιά που θα γεννιούνταν από το γενετικό υλικό του συμπλήρωναν το 18ο έτος της ηλικίας τους.
Η δυνατότητα αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τη Ρέιτσελ, καθώς ήθελε ο γιος της να μπορεί στο μέλλον να αναζητήσει τον βιολογικό του πατέρα.
Το πακέτο θεραπείας κόστισε περίπου 4.000 ευρώ και, όπως υποστηρίζει, περιλάμβανε το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη. Παρά τα επανειλημμένα αιτήματά της, όμως, δεν έλαβε έγγραφο που να επιβεβαιώνει ποιο γενετικό υλικό χρησιμοποιήθηκε.
Δεκατρία χρόνια αργότερα, η ίδια και ο γιος της, Τζόνα, υποβλήθηκαν σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η Ρέιτσελ είναι η βιολογική μητέρα, αλλά, σύμφωνα με την έρευνα, έδειξαν ότι ο άνδρας που είχε επιλεγεί μέσω της Cryos δεν ήταν ο δότης.
Ο Τζόνα είχε μεγαλώσει πιστεύοντας ότι είχε κατά το ήμισυ δανέζικη καταγωγή. Τα τεστ υπέδειξαν, αντίθετα, γενετικούς δεσμούς με την Τουρκία και τη νότια Ευρώπη.
Για τη μητέρα του, το σοβαρότερο ζήτημα είναι ότι ο γιος της ενδέχεται να έχει χάσει τη δυνατότητα να μάθει την ταυτότητα του πραγματικού δότη, το ιατρικό ιστορικό του και αν υπάρχουν άλλα παιδιά που έχουν γεννηθεί από το ίδιο γενετικό υλικό.
«Συστημικό πρόβλημα» βλέπουν οι ειδικοί
Ειδικοί στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή επισήμαναν στο BBC ότι η χρήση διαφορετικού δότη από τον επιλεγμένο θεωρείται εξαιρετικά σπάνια.
Ο αριθμός των καταγγελιών, σύμφωνα με τους ίδιους, δημιουργεί ερωτήματα για το αν πρόκειται για σοβαρή αμέλεια ή σκόπιμη παραπλάνηση.
Η British Fertility Society εκτίμησε ότι τα στοιχεία παραπέμπουν σε πιθανό συστημικό πρόβλημα και όχι σε ένα μεμονωμένο λάθος ενός επαγγελματία ή μιας κλινικής.
Οι απαντήσεις των εμπλεκομένων
Στις περιπτώσεις που συνδέονται με την Dogus εμφανίζονται επανειλημμένα τα ονόματα του ιδιοκτήτη της κλινικής Σεβκέτ Αλπτουρκ, της γιατρού Φιρντέβς Ουγούζ Τιπ και της τότε συντονίστριας ασθενών Τζούλι Χόντσον.
Ο Αλπτουρκ, ο οποίος σύμφωνα με τις τοπικές αρχές είχε την ευθύνη έγκρισης των διαδικασιών της κλινικής, δεν απάντησε στα αιτήματα του BBC για σχολιασμό.
Η Φιρντέβς αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς. Υποστηρίζει ότι στην Dogus δεν ήταν υπεύθυνη για την παραγγελία σπέρματος και ότι την τελική ευθύνη για τις διαδικασίες είχε ο ιδιοκτήτης της κλινικής.
Μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015, η γιατρός συνδέεται, σύμφωνα με το BBC, με ακόμη εννέα παρόμοιες καταγγελίες σε δύο άλλες κλινικές. Οι περισσότερες αφορούν τη Miracle IVF, την οποία διευθύνει σήμερα.
Η ίδια δηλώνει ότι η Miracle IVF λειτουργεί σύμφωνα με τη νομοθεσία και ότι οι ασθενείς υπογράφουν έντυπα συναίνεσης στα οποία περιγράφεται ο τρόπος επιλογής των δοτών.
Η Cryos έχει αναστείλει τη συνεργασία της με τη γιατρό και τη Miracle IVF έως την ολοκλήρωση της έρευνας.
Η Τζούλι Χόντσον, η οποία ήταν η βασική επαφή πολλών Βρετανών ασθενών, δεν απάντησε στις ερωτήσεις του BBC για το αν πραγματοποιήθηκαν οι παραγγελίες προς την Cryos ή αν τα σχετικά αιτήματα μεταφέρθηκαν στην κλινική.
Έρευνα από τις αρχές και προειδοποίηση από τη Βρετανία
Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις, το λεγόμενο υπουργείο Υγείας στα κατεχόμενα ανακοίνωσε την έναρξη έρευνας. Μέχρι τη δημοσίευση του νεότερου ρεπορτάζ δεν είχε γνωστοποιηθεί επίσημο πόρισμα.
Η Φιρντέβς υποστηρίζει ότι δεν διαπιστώθηκε παραβίαση της νομοθεσίας από την ίδια, αλλά το BBC σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον ισχυρισμό της.
Το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών επικαιροποίησε παράλληλα τις ταξιδιωτικές οδηγίες του. Επισημαίνει ότι οι κλινικές γονιμότητας στα κατεχόμενα δεν ρυθμίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι αντίστοιχες μονάδες στη Βρετανία και καλεί τους ενδιαφερομένους να πραγματοποιούν ενδελεχή έρευνα πριν αποφασίσουν να υποβληθούν σε θεραπεία.
Αντίστοιχα, η βρετανική Αρχή Ανθρώπινης Γονιμοποίησης και Εμβρυολογίας προειδοποιεί ότι η εποπτεία των θεραπειών διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα και ότι δεν έχει δικαιοδοσία να παρέμβει όταν μία θεραπεία πραγματοποιείται στο εξωτερικό.
Το κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, όπου δεν εφαρμόζεται η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το οποίο αναγνωρίζεται ως κράτος μόνο από την Τουρκία, έχει εξελιχθεί σε δημοφιλή προορισμό για θεραπείες γονιμότητας, κυρίως λόγω του χαμηλότερου κόστους και της μεγάλης διαθεσιμότητας δοτών.
Η έρευνα συνεχίζεται, ενώ οι οικογένειες προσπαθούν μέσω τεστ DNA, ιατρικών εγγράφων και στοιχείων από τράπεζες γενετικού υλικού να εξακριβώσουν τι ακριβώς συνέβη στις θεραπείες τους.
About The Author
