Τα βάγια, τα παραδοσιακά κεράσματα και η ιστορική διαδρομή των καλάντων από την αρχαιότητα έως τη χριστιανική παράδοση
Την Κυριακή των Βαΐων τα παιδιά του χωριού ψέλνουν από σπίτι σε σπίτι τα βάγια, τα κάλαντα των Βαΐων. Οι νοικοκυρές τούς προσφέρουν τα κερκέλια, κουλούρια που φτιάχνονται ειδικά για τη μέρα αυτή με παραδοσιακό τρόπο. Το έθιμο αυτό αποτελεί μια ζωντανή έκφραση της λαϊκής ευσέβειας και προαναγγέλλει τη χαρά για τη μεγάλη ημέρα της Ανάστασης που πλησιάζει.
Κάλαντα άδονταν παλαιότερα και την Κυριακή των Βαΐων, με στίχους που αποτυπώνουν τη μετάβαση από τη νηστεία στη χαρά της Ανάστασης. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν και τα κάλαντα του Πόντου, τα οποία διατηρούν το τοπικό ιδίωμα και την πολιτισμική ιδιαιτερότητα των ποντιακών κοινοτήτων.
Γενικότερα, τα κάλαντα αποτελούν ευχετήρια και εγκωμιαστικά άσματα, που ψάλλουν τα παιδιά —και ενίοτε οι μεγάλοι— κατά τις παραμονές μεγάλων εορτών, όπως τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια. Παράλληλα, συναντώνται και σε άλλες σημαντικές στιγμές του εκκλησιαστικού κύκλου, όπως οι εορτές του Λαζάρου και των Βαΐων, τα λεγόμενα Βαΐτικα, ενώ τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής έχουν κατανυκτικό χαρακτήρα.
Ετυμολογικά, η λέξη «κάλαντα» προέρχεται από τη λατινική calendae («καλένδες» στα ελληνικά), που δήλωνε τις πρώτες ημέρες κάθε μήνα. Ιδιαίτερα οι Καλένδες του Ιανουαρίου ήταν ημέρες εορτασμού για τους Ρωμαίους, λόγω της έναρξης του νέου έτους. Τα κάλαντα ανάγονται σε αρχαία τραγούδια του αγερμού και της ειρεσιώνης και αρχικά είχαν κοσμικό χαρακτήρα. Κατά τους βυζαντινούς χρόνους, η Εκκλησία προσπάθησε να περιορίσει το έθιμο ως ειδωλολατρικό, φτάνοντας να το καταδικάσει με απόφαση της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου το 680 μ.Χ. Οι συμμετέχοντες ονομάζονταν «Μηναγύρτες». Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, τα κάλαντα ενσωματώθηκαν στη χριστιανική παράδοση και απέκτησαν θρησκευτικό περιεχόμενο, προσαρμοσμένο σε κάθε εορτή.
Κάλαντα
Κάλαντα άδονταν παλαιότερα και την Κυριακή των Βαΐων, τα οποία εξέφραζαν τη χαρά για τη μεγάλη ημέρα της Ανάστασης που πλησιάζει:
Βάγια, βάγια τω βαγιώ
τρώνε ψάρια και κολιό
και την άλλη Κυριακή
τρώνε κόκκινο αβγό.
Κάλαντα του Πόντου
Βάια βάια το βαϊ,
τρώμε οψάρα και χαμψίν
και τ' απάν την Κερεκήν
τρώμε βούτορον, τυρίν
About The Author
