Ο διπλωματικός θρίαμβος του Ελευθέριου Βενιζέλου, το ειδικό καθεστώς της Σμύρνης και η ανατροπή που ακολούθησε μόλις δύο χρόνια αργότερα
Σαν σήμερα, στις 10 Αυγούστου 1920, ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπέγραφε τη Συνθήκη των Σεβρών, τη συμφωνία που έμοιαζε να φέρνει τη Μεγάλη Ιδέα πιο κοντά από ποτέ στην πραγματοποίησή της.
Η Ελλάδα προβλεπόταν να αποκτήσει την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, ενώ αναλάμβανε τη διοίκηση της Σμύρνης και της γύρω περιοχής. Ήταν το διπλωματικό απόγειο μιας δεκαετίας εδαφικής επέκτασης, η οποία είχε αρχίσει με τους Βαλκανικούς Πολέμους.
Ο χάρτης αυτός, ωστόσο, δεν θα διαρκούσε. Μόλις δύο χρόνια αργότερα, η κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου θα ανέτρεπε πλήρως όσα είχαν συμφωνηθεί.
Η συμφωνία που άλλαζε τον χάρτη
Η συνθήκη υπογράφηκε στις Σέβρες, προάστιο του Παρισιού, μεταξύ της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των νικητριών δυνάμεων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ημερομηνία ήταν 28 Ιουλίου 1920 σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο και 10 Αυγούστου σύμφωνα με το νέο. Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρισκόταν ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος έβλεπε ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών διεκδικήσεων να αποτυπώνεται σε διεθνή συμφωνία.
Για την Ελλάδα, η συνθήκη προέβλεπε την παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης, με τα σύνορα να φτάνουν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και της Ίμβρου και της Τενέδου. Παράλληλα, αναγνώριζε ένα ιδιαίτερο καθεστώς ελληνικής διοίκησης στην περιοχή της Σμύρνης.
Η εξέλιξη παρουσιάστηκε ως η δικαίωση της πολιτικής του Βενιζέλου και ως το αποκορύφωμα της ελληνικής παρουσίας μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τη συμμετοχή της χώρας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η Βουλή των Ελλήνων καταγράφει τη Συνθήκη των Σεβρών ως κεντρικό σταθμό της περιόδου.
Η Ελλάδα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»
Μέσα στο κλίμα ενθουσιασμού καθιερώθηκε η φράση «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών».
Οι δύο ήπειροι ήταν η Ευρώπη και η Ασία, ενώ ως πέντε θάλασσες αναφέρονταν συνήθως το Αιγαίο, το Ιόνιο, η Μεσόγειος, η Θάλασσα του Μαρμαρά και η Μαύρη Θάλασσα.
Στην Αθήνα η είδηση έγινε δεκτή με πανηγυρισμούς. Για τους υποστηρικτές του Βενιζέλου, η συνθήκη αποτελούσε τη μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της σύγχρονης Ελλάδας. Η χώρα έμοιαζε να έχει φτάσει στο ανώτατο σημείο της πολιτικής και εδαφικής της ισχύος.
Τι προέβλεπε πραγματικά για τη Σμύρνη
Παρά την εικόνα που επικράτησε, η Συνθήκη των Σεβρών δεν προέβλεπε την άμεση προσάρτηση της Σμύρνης στην Ελλάδα.
Η πόλη και η ευρύτερη ζώνη παρέμεναν τυπικά υπό οθωμανική κυριαρχία. Η διοίκησή τους και η άσκηση των περισσότερων κυριαρχικών δικαιωμάτων περνούσαν, όμως, στην ελληνική κυβέρνηση. Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν ήδη στη Σμύρνη από τον Μάιο του 1919.
Σύμφωνα με τα άρθρα 65 έως 83 της συνθήκης, μετά την παρέλευση πέντε ετών το τοπικό κοινοβούλιο θα μπορούσε να ζητήσει από την Κοινωνία των Εθνών την οριστική ένωση της περιοχής με την Ελλάδα. Η Κοινωνία των Εθνών μπορούσε προηγουμένως να απαιτήσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Επομένως, η ένωση δεν ήταν ούτε άμεση ούτε αυτόματη. Οι σχετικές προβλέψεις περιλαμβάνονται στο πλήρες κείμενο της Συνθήκης των Σεβρών.
Γιατί η συνθήκη δεν εφαρμόστηκε
Η Συνθήκη των Σεβρών υπογράφηκε από την οθωμανική κυβέρνηση του σουλτάνου, αλλά απορρίφθηκε κατηγορηματικά από το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ, το οποίο είχε συγκροτήσει αντίπαλο κέντρο εξουσίας στην Άγκυρα.
Οι κεμαλικές δυνάμεις δεν αναγνώριζαν τις εδαφικές παραχωρήσεις και συνέχιζαν τον πόλεμο, επιδιώκοντας την πλήρη ανατροπή της μεταπολεμικής διευθέτησης. Η συνθήκη δεν επικυρώθηκε με τρόπο που να της επιτρέψει να αποκτήσει πλήρη και οριστική ισχύ.
Την ίδια περίοδο, η Ελλάδα παρέμενε βαθιά διχασμένη. Στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 ο Βενιζέλος ηττήθηκε και αποχώρησε από την εξουσία. Η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου επιβάρυνε τις σχέσεις της Αθήνας με σημαντικό μέρος των πρώην συμμάχων της.
Η στρατιωτική επιχείρηση στη Μικρά Ασία συνεχίστηκε, αλλά το καλοκαίρι του 1922 η ελληνική στρατιά κατέρρευσε μπροστά στην αντεπίθεση των κεμαλικών δυνάμεων. Ακολούθησαν η υποχώρηση, η καταστροφή της Σμύρνης και ο ξεριζωμός των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.
Από τις Σέβρες στη Λωζάνη
Η Συνθήκη των Σεβρών έμεινε τελικά ανεφάρμοστη και αντικαταστάθηκε από τη Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923.
Ο νέος διακανονισμός χάραξε έναν εντελώς διαφορετικό χάρτη. Η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος παρέμειναν στην Τουρκία, ενώ η ελληνική παρουσία στη Σμύρνη είχε ήδη τερματιστεί. Η Συνθήκη της Λωζάνης καθόρισε οριστικά τα νέα ελληνοτουρκικά σύνορα.
Έτσι, η 10η Αυγούστου 1920 έμεινε στην ελληνική ιστορία ως μια ημέρα μεγάλου διπλωματικού θριάμβου, αλλά και ως η αρχή μιας σύντομης περιόδου ανάμεσα στην κορύφωση της Μεγάλης Ιδέας και τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Η Συνθήκη των Σεβρών αποτύπωσε έναν χάρτη που φάνηκε να μετατρέπει ένα εθνικό όραμα σε πραγματικότητα. Η ιστορία, όμως, τον ανέτρεψε μέσα σε μόλις δύο χρόνια.
About The Author
