Ο πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης στραγγαλίζεται στο Βελιγράδι από τις οθωμανικές αρχές, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ιστορία του ελληνισμού και των Βαλκανίων
Στις 12 Ιουνίου 1798 (24 Ιουνίου με το νέο ημερολόγιο), ο Ρήγας Βελεστινλής, μία από τις σημαντικότερες μορφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, βρίσκει μαρτυρικό θάνατο στο Βελιγράδι. Έπειτα από πολύμηνες διώξεις, φυλάκιση και βασανιστήρια, στραγγαλίζεται μαζί με επτά συντρόφους του στον Πύργο Νεμπόισα και τα σώματά τους ρίχνονται στα νερά του Δούναβη.
Ο Ρήγας γεννήθηκε το 1757 στο Βελεστίνο της Μαγνησίας και υπέγραφε πάντοτε ως «Ρήγας Βελεστινλής», ακολουθώντας τη συνήθεια των λογίων της εποχής να χρησιμοποιούν ως επώνυμο τον τόπο καταγωγής τους. Η μεταγενέστερη προσωνυμία «Φεραίος» καθιερώθηκε από Έλληνες διανοούμενους της διασποράς, καθώς η αρχαία ονομασία του Βελεστίνου ήταν Φεραί.
Αφού έλαβε τα πρώτα του γράμματα στη γενέτειρά του, ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου συνέχισε τις σπουδές του και εντάχθηκε στους κύκλους των Φαναριωτών. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Βλαχία και εργάστηκε ως διοικητικός υπάλληλος, ενώ παράλληλα ανέπτυξε έντονη πνευματική και συγγραφική δραστηριότητα.
Κατά τη δεκαετία του 1790 πραγματοποίησε επανειλημμένα ταξίδια στη Βιέννη, όπου τύπωσε σημαντικά έργα του, όπως το «Σχολείον των Ντελικάτων Εραστών», το «Φυσικής Απάνθισμα», τον «Ηθικό Τρίποδα» και τον «Νέο Ανάχαρσι». Ωστόσο, το κορυφαίο πολιτικό και επαναστατικό του έργο θεωρείται η «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας».
Στο μνημειώδες αυτό έργο περιλαμβάνονταν ο περίφημος «Θούριος», η επαναστατική προκήρυξη, η διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου, εμπνευσμένη από τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης, καθώς και το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας. Μέσα από αυτά τα κείμενα ο Ρήγας διατύπωσε το όραμά του για μια δημοκρατική και πολυεθνική βαλκανική πολιτεία, απαλλαγμένη από την οθωμανική κυριαρχία και τις φεουδαρχικές δομές της εποχής.
Παράλληλα, εξέδωσε τη μνημειώδη «Χάρτα της Ελλάδος», ένα από τα σημαντικότερα χαρτογραφικά και ιδεολογικά έργα του ελληνικού Διαφωτισμού. Ο χάρτης αυτός δεν αποτελούσε μόνο γεωγραφικό εργαλείο, αλλά και πολιτικό μήνυμα εθνικής αφύπνισης, συνδέοντας τον σύγχρονο ελληνισμό με το αρχαίο παρελθόν του.
Επηρεασμένος από τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης, ο Ρήγας πίστευε ότι η απελευθέρωση των λαών των Βαλκανίων μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από κοινό αγώνα ενάντια στην τυραννία. Στο πλαίσιο αυτό επιδίωξε να συνδεθεί με τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, ελπίζοντας ότι η Γαλλία θα υποστήριζε τα επαναστατικά του σχέδια.
Οι δραστηριότητές του όμως έγιναν γνωστές στις αυστριακές αρχές. Στις 19 Δεκεμβρίου 1797 συνελήφθη στην Τεργέστη και μεταφέρθηκε αρχικά στη Βιέννη, όπου ανακρίθηκε μαζί με τους συνεργάτες του. Μετά από συμφωνία μεταξύ Αυστρίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας παραδόθηκε στους Τούρκους και οδηγήθηκε στο Βελιγράδι μαζί με τους Ευστράτιο Αργέντη, Δημήτριο Νικολίδη, Αντώνιο Κορωνιό, Ιωάννη Καρατζά, Θεοχάρη Γεωργίου Τουρούντζια, Ιωάννη Εμμανουήλ και Παναγιώτη Εμμανουήλ.
Στον Πύργο Νεμπόισα οι οκτώ επαναστάτες υπέστησαν σκληρά βασανιστήρια. Τελικά, κατόπιν εντολής της Υψηλής Πύλης, θανατώθηκαν χωρίς να δικαστούν. Οι οθωμανικές αρχές διέδωσαν ψευδώς ότι είχαν δραπετεύσει, επιχειρώντας να αποκρύψουν την εκτέλεσή τους από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η θυσία του Ρήγα Βελεστινλή απέκτησε διαστάσεις συμβόλου για τις επόμενες γενιές αγωνιστών. Ο «Θούριός» του τραγουδήθηκε από τους επαναστάτες του 1821, ενώ ο ίδιος αναγνωρίστηκε ως εθνομάρτυρας και πνευματικός πρόδρομος της ελληνικής ανεξαρτησίας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης τον χαρακτήρισε «τον μεγαλύτερο ευεργέτη της φυλής μας», αναγνωρίζοντας πως το έργο και οι ιδέες του άνοιξαν τον δρόμο για την Επανάσταση που ακολούθησε λίγες δεκαετίες αργότερα.
About The Author
