Μία από τις πιο δραματικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας γράφτηκε στις 15 Νοεμβρίου 1922, όταν έξι πολιτικά και στρατιωτικά πρόσωπα οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, μετά την καταδίκη τους για την ήττα της Ελλάδας στη Μικρά Ασία.
Η ιστορική «Δίκη των Έξι» πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής και κοινωνικής κρίσης, λίγους μήνες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, που είχε προκαλέσει τον ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων.
Η στρατιωτική ήττα και οι συνέπειές της είχαν δημιουργήσει έντονη οργή στην ελληνική κοινωνία, με την επαναστατική κυβέρνηση του 1922 να αναζητά ευθύνες για τις αποφάσεις που οδήγησαν στην καταστροφή.
Στο εδώλιο του Έκτακτου Στρατοδικείου βρέθηκαν οκτώ πρώην κυβερνητικά και στρατιωτικά στελέχη. Έξι από αυτά καταδικάστηκαν σε θάνατο, ενώ οι υπόλοιποι δύο σε ισόβια κάθειρξη.
Οι έξι που εκτελέστηκαν ήταν οι πρώην πρωθυπουργοί Δημήτριος Γούναρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης και Νικόλαος Στράτος, οι πρώην υπουργοί Νικόλαος Θεοτόκης και Γεώργιος Μπαλτατζής, καθώς και ο πρώην αρχιστράτηγος Γεώργιος Χατζανέστης.
Η δικαστική απόφαση ανακοινώθηκε το πρωί της 15ης Νοεμβρίου 1922 και εκτελέστηκε λίγες ώρες αργότερα στο Γουδή της Αθήνας, χωρίς να μεσολαβήσει μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι εκτελέσεις προκάλεσαν ισχυρές αντιδράσεις στο εξωτερικό, ιδιαίτερα από τη Μεγάλη Βρετανία, η οποία είχε προειδοποιήσει για διπλωματικές συνέπειες.
Η υπόθεση αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες στιγμές του Εθνικού Διχασμού, με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις της εποχής να επηρεάζουν την ελληνική κοινωνία για πολλά χρόνια.
Δεκαετίες αργότερα, η υπόθεση επανήλθε στη Δικαιοσύνη. Το 2010 ο Άρειος Πάγος ακύρωσε την καταδικαστική απόφαση, έπειτα από διαδικασία επανάληψης της δίκης.
Η 15η Νοεμβρίου συνδέεται, ωστόσο, και με άλλα ιστορικά γεγονότα.
Στις 15 Νοεμβρίου 1859 πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα τα πρώτα Ζάππεια Ολύμπια, μία από τις σημαντικότερες προσπάθειες αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων πριν από τη διοργάνωση του 1896.
Επίσης, στις 15 Νοεμβρίου 1889 ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία της Βραζιλίας, βάζοντας τέλος στη μοναρχία της χώρας.
Η ίδια ημερομηνία συνδέεται και με τη γέννηση της διάσημης Αμερικανίδας ζωγράφου Τζόρτζια Ο’Κιφ το 1887, μιας από τις σημαντικότερες μορφές της μοντέρνας τέχνης.
Σήμερα, 104 χρόνια μετά τη Δίκη των Έξι, η 15η Νοεμβρίου παραμένει μια ημερομηνία που υπενθυμίζει τις βαθιές πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής και τις πολιτικές συγκρούσεις που σημάδεψαν την Ελλάδα.
