Στις 21 Ιανουαρίου 1924 πεθαίνει στο Γκόρκι, λίγο έξω από τη Μόσχα, ο Βλαντίμιρ Ιλίτς Ουλιάνοφ (Λένιν), σε ηλικία μόλις 53 ετών. Η επίσημη εκδοχή κάνει λόγο για βαριά εγκεφαλοαγγειακή νόσο, αποτέλεσμα διαδοχικών εγκεφαλικών επεισοδίων που είχαν ήδη καθηλώσει τον ηγέτη της Οκτωβριανής Επανάστασης, στερώντας του την ομιλία και την ικανότητα άσκησης εξουσίας.
Η ραγδαία επιδείνωση της υγείας του από το 1922 και μετά δεν ήταν απλώς ιατρικό γεγονός· υπήρξε κομβικό πολιτικό σημείο. Ο Λένιν αποσύρεται πρακτικά από την καθημερινή διακυβέρνηση και στο κενό που δημιουργείται αρχίζει να εδραιώνεται ο Ιωσήφ Στάλιν, ενισχύοντας τη θέση του στον κομματικό μηχανισμό.
Το πιο εντυπωσιακό –και ανατριχιαστικό– στοιχείο προκύπτει από την αυτοψία. Οι γιατροί περιγράφουν τις αρτηρίες του εγκεφάλου ως εξαιρετικά αποτιτανωμένες, σε τέτοιο βαθμό ώστε, όταν τις άγγιζαν με μεταλλικά εργαλεία, παρήγαν ήχο «σαν πέτρα». Μια εικόνα ακραίας και πρώιμης αθηροσκλήρωσης, σπάνια για άνθρωπο λίγο πάνω από τα πενήντα.
Ακριβώς αυτή η «ασυμβατότητα» μεταξύ ηλικίας και κατάστασης άνοιξε τον δρόμο σε θεωρίες. Κάποιοι μίλησαν για σύφιλη, χωρίς ποτέ να υπάρξει αδιαμφισβήτητη απόδειξη. Άλλοι αναζήτησαν εξηγήσεις στη γενετική προδιάθεση, ακόμη και σε σπάνιους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να προκαλέσουν επιλεκτική ασβέστωση των αγγείων. Το μυστήριο παρέμεινε.
Μετά τον θάνατό του, ο εγκέφαλος του Λένιν αφαιρείται και διατηρείται για συστηματική μελέτη. Στη Μόσχα στήνεται ειδικό ερευνητικό πρόγραμμα υπό τον Γερμανό νευροεπιστήμονα Όσκαρ Φογκτ, με χιλιάδες μικροσκοπικές τομές να αναλύονται αναζητώντας το «βιολογικό αποτύπωμα» της ιδιοφυΐας. Οι πρώτες αναφορές μιλούν για ιδιαιτερότητες στους νευρώνες του φλοιού, όμως τα συμπεράσματα αμφισβητούνται και σκιάζονται από την πολιτική ανάγκη της εποχής να κατασκευαστεί ένας μύθος.
Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, τα δεδομένα επανεξετάζονται. Δημοσιεύσεις, όπως εκείνη του Όλεγκ Αντριάνοφ το 1993, αλλά και η διεθνής επιστημονική κοινότητα, συγκλίνουν στο ότι ο εγκέφαλος του Λένιν δεν αποκάλυψε κάποιο «θαύμα» που να δικαιώνει τις προσδοκίες της σοβιετικής προπαγάνδας.
Η σορός του ταριχεύεται και εκτίθεται στο Μαυσωλείο της Κόκκινης Πλατείας, όπου συντηρείται μέχρι σήμερα με περιοδικές, πολύπλοκες διαδικασίες. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, ο θάνατος του Λένιν παραμένει μια διπλή ιστορία: από τη μία, ένας ιατρικός γρίφος γύρω από τα αγγεία του εγκεφάλου του· από την άλλη, ένα πολιτικό σύμβολο, φορτισμένο με όσα η Ιστορία ήθελε –και δεν ήθελε– να δει μέσα στο μυαλό του.
About The Author
