Στις 27 Δεκεμβρίου του 537 μ.Χ., στην Κωνσταντινούπολη, γράφεται μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές της παγκόσμιας Ιστορίας. Με τα θυρανοίξια της Αγία Σοφία, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ εγκαινιάζει ένα οικοδόμημα που ξεπερνά τα όρια ενός ναού και μετατρέπεται σε παγκόσμιο σύμβολο δύναμης, πίστης και πολιτισμού.
Σύμφωνα με την παράδοση, τη στιγμή που εισέρχεται στον μεγαλοπρεπή χώρο, ο Ιουστινιανός προφέρει τη φράση που έμελλε να τον ακολουθήσει στους αιώνες: «Νενίκηκά σε Σολομών». Δεν επρόκειτο για μια απλή έκφραση θριάμβου, αλλά για μια δήλωση υπεροχής απέναντι στο απόλυτο αρχιτεκτονικό και θρησκευτικό πρότυπο της Παλαιάς Διαθήκης, τον Ναό του Σολομώντα.
Η Αγία Σοφία που εγκαινιάστηκε εκείνη την ημέρα γεννήθηκε κυριολεκτικά μέσα από τις στάχτες. Οι δύο προγενέστεροι ναοί είχαν καταστραφεί, με τον τελευταίο να καίγεται κατά τη Στάση του Νίκα το 532, την εξέγερση που παραλίγο να ανατρέψει τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Αντί για μια απλή αποκατάσταση, ο Ιουστινιανός αποφάσισε να δημιουργήσει κάτι που δεν θα είχε προηγούμενο.
Για την υλοποίηση του οράματος επιστρατεύτηκαν δύο κορυφαίοι επιστήμονες της εποχής, ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο, περισσότερο μαθηματικοί και μηχανικοί παρά συμβατικοί αρχιτέκτονες. Το αποτέλεσμα ήταν επαναστατικό: ένας τρούλος διαμέτρου περίπου 31 μέτρων που μοιάζει να αιωρείται, χάρη σε ένα πρωτοποριακό σύστημα πεσσών και ημιθολίων.
Το φως που διαχέεται από τα παράθυρα στη βάση του τρούλου δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η οροφή δεν στηρίζεται στη γη, αλλά κρέμεται από τον ουρανό. Δεν ήταν μόνο ένα τεχνικό θαύμα· ήταν μια αρχιτεκτονική θεολογία.
Παράλληλα, η Αγία Σοφία αποτέλεσε και γεωπολιτικό σύμβολο. Υλικά μεταφέρθηκαν από ολόκληρη την αυτοκρατορία: μάρμαρα από την Ελλάδα, τη Μικρά Ασία και τη Βόρεια Αφρική, κίονες από αρχαίους ναούς και, σύμφωνα με την παράδοση, ακόμη και από το Αρτεμίσιο της Εφέσου. Ο ναός έγινε ένα μωσαϊκό του τότε γνωστού κόσμου.
Με τη φράση «Νενίκηκά σε Σολομών», ο Ιουστινιανός διακήρυττε ότι η χριστιανική αυτοκρατορία είχε ξεπεράσει το παρελθόν και ότι η Νέα Ρώμη ήταν πλέον το κέντρο της θεϊκής και κοσμικής τάξης. Ένα μήνυμα που συνδύαζε πίστη, πολιτική φιλοδοξία και πολιτισμική αυτοπεποίθηση.
Στους αιώνες που ακολούθησαν, η Αγία Σοφία άλλαξε ρόλους: πατριαρχικός ναός της Ορθοδοξίας, καθολικός καθεδρικός κατά τη Λατινοκρατία, οθωμανικό τέμενος, μουσείο και ξανά τόπος λατρείας. Παρά τις μετατροπές, τους σεισμούς και τις φθορές, ο πυρήνας του οράματος του 6ου αιώνα παραμένει ζωντανός.
Τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας στις 27 Δεκεμβρίου 537 δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός. Ήταν η στιγμή όπου η αρχιτεκτονική μίλησε τη γλώσσα της εξουσίας και η ανθρώπινη δημιουργία τόλμησε να αγγίξει το θείο.
