Η διεθνής εκστρατεία για τον περιορισμό των πλαστικών απορριμμάτων και η ραγδαία μεταβολή της χρήσης σακούλας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια
Η 3η Ιουλίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Πλαστικής Σακούλας, με πρωτοβουλία περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων από όλο τον κόσμο. Η ημέρα αυτή λειτουργεί ως αφορμή για την ανάδειξη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη χρήση πλαστικής σακούλας και για την προώθηση εναλλακτικών λύσεων, με βασικό μήνυμα ότι η μετάβαση σε έναν κόσμο χωρίς πλαστικές σακούλες θεωρείται εφικτή μέσα από θεσμικές παρεμβάσεις και αλλαγές καταναλωτικών συνηθειών.
Στην Ελλάδα, η εφαρμογή πολιτικών περιορισμού της πλαστικής σακούλας τα τελευταία χρόνια έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακή μείωση της χρήσης της, ιδιαίτερα στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων. Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών, η κατανάλωση πλαστικής σακούλας ελαφρού βάρους στα σούπερ μάρκετ μειώθηκε κατά περίπου 99,9% την περίοδο 2017–2020, καθώς από 1,8 δισεκατομμύρια τεμάχια περιορίστηκε σε κάτω από 1 εκατομμύριο.
Η εξέλιξη αυτή συνοδεύτηκε από δραστική πτώση της κατά κεφαλήν χρήσης, η οποία από 167 σακούλες ετησίως ανά κάτοικο μειώθηκε σχεδόν στο μηδέν στο συγκεκριμένο κανάλι διανομής. Παράλληλα, παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στη χρήση βιοαποικοδομήσιμων και κομποστοποιήσιμων σακουλών, καθώς και επαναχρησιμοποιούμενων τσαντών, οι οποίες ενισχύθηκαν ως βασική εναλλακτική επιλογή για τα νοικοκυριά.
Ωστόσο, η συνολική εικόνα στο λιανεμπόριο παραμένει πιο σύνθετη. Εκτός του οργανωμένου δικτύου σούπερ μάρκετ, η εφαρμογή της νομοθεσίας εμφανίζει διαφοροποιήσεις, με επιμέρους κλάδους να παρουσιάζουν μερική ή περιορισμένη συμμόρφωση. Λαϊκές αγορές, περίπτερα και μικρότερες επιχειρήσεις εξακολουθούν, σε αρκετές περιπτώσεις, να χρησιμοποιούν πλαστικές σακούλες, γεγονός που επηρεάζει τη συνολική μείωση της κατανάλωσης σε εθνικό επίπεδο.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, η συνολική χρήση πλαστικής σακούλας στην Ελλάδα, αν και έχει μειωθεί σημαντικά, παραμένει σε επίπεδα της τάξης των 75 έως 80 τεμαχίων κατά κεφαλήν ετησίως, όταν στοχευόμενος ευρωπαϊκός στόχος για το 2025 είναι τα 40 τεμάχια ανά κάτοικο. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση των ελέγχων, καθολική εφαρμογή της νομοθεσίας και ενημέρωση μικρών επιχειρήσεων για τις υποχρεώσεις και τις εναλλακτικές που διαθέτουν.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται παρεμβάσεις όπως η άρση εξαιρέσεων για συγκεκριμένα κανάλια διανομής, η εντατικοποίηση των ελέγχων και η συστηματική ενημέρωση των επαγγελματιών του λιανεμπορίου. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη αντιμετώπισης της κυκλοφορίας μη πιστοποιημένων πλαστικών σακουλών, καθώς και η ενίσχυση της μετάβασης προς επαναχρησιμοποιούμενα και βιοδιασπώμενα υλικά.
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Πλαστικής Σακούλας υπενθυμίζει έτσι όχι μόνο την πρόοδο που έχει συντελεστεί, αλλά και το γεγονός ότι η πλήρης υποκατάσταση της πλαστικής σακούλας παραμένει μια ανοιχτή περιβαλλοντική και θεσμική πρόκληση. Σε αυτό το σημείο τίθεται το ζήτημα της σύγκρουσης με ισχυρά βιομηχανικά και ενεργειακά συμφέροντα, της ενίσχυσης δημόσιων και κοινωνικά ελεγχόμενων μορφών διαχείρισης των ενεργειακών πόρων, καθώς και της ανάπτυξης πραγματικά εναλλακτικών πηγών ενέργειας με περιβαλλοντικό και κοινωνικό πρόσημο. Παράλληλα, η συζήτηση επεκτείνεται σε θεσμικές επιλογές που αφορούν τον τρόπο τιμολόγησης και διανομής της ενέργειας, όπως και στη λειτουργία αγορών που επηρεάζουν κρίσιμα το κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής.
Τέλος, κομβική παραμένει η ανάγκη για συστηματικές εκπαιδευτικές και κοινωνικές δράσεις, ώστε η περιβαλλοντική συνείδηση να μην περιορίζεται σε ατομικές πρακτικές κατανάλωσης, αλλά να αποκτά συλλογικό και θεσμικό χαρακτήρα. Μόνο μέσα από έναν συνδυασμό ρυθμιστικών παρεμβάσεων, αλλαγών στο παραγωγικό μοντέλο και κοινωνικής εκπαίδευσης μπορεί να υπάρξει ουσιαστική αντιμετώπιση όχι μόνο της πλαστικής ρύπανσης, αλλά και της ευρύτερης κλιματικής και οικολογικής κρίσης.
About The Author
