Τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου 1974, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αποβιβάστηκαν στις βόρειες ακτές της Κύπρου, δυτικά της Κερύνειας. Ταυτόχρονα, αλεξιπτωτιστές έπεφταν στην περιοχή ανάμεσα στην Κερύνεια και τη Λευκωσία, ενώ τουρκικά αεροσκάφη πραγματοποιούσαν βομβαρδισμούς.
Ήταν η έναρξη της επιχείρησης «Αττίλας», η οποία άφησε πίσω της νεκρούς, αγνοουμένους και εκτοπισμένους, αλλάζοντας βίαια τη γεωγραφία και την ιστορία του νησιού.
Το πραξικόπημα που προηγήθηκε
Η εισβολή πραγματοποιήθηκε πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου εναντίον του εκλεγμένου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄.
Η Εθνική Φρουρά, υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών και με την υποστήριξη της δικτατορίας της Αθήνας, ανέτρεψε τον Μακάριο και τοποθέτησε στην προεδρία τον Νίκο Σαμψών. Πολιτικός στόχος των πραξικοπηματιών ήταν η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Η Άγκυρα επικαλέστηκε τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, υποστηρίζοντας ότι επενέβη για την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης και την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η Τουρκία εξακολουθεί να περιγράφει την επιχείρηση ως «ειρηνευτική επέμβαση».
Η απόβαση στην Κερύνεια
Η επίθεση εκδηλώθηκε από αέρα και θάλασσα. Τουρκικές δυνάμεις και τεθωρακισμένα αποβιβάστηκαν στην περιοχή της Κερύνειας, ενώ αλεξιπτωτιστές προσγειώθηκαν κοντά στη Λευκωσία.
Παρά την αντίσταση της Κυπριακής Εθνικής Φρουράς και της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου, οι τουρκικές δυνάμεις δημιούργησαν προγεφύρωμα και κατόρθωσαν να ενώσουν την ακτή με τουρκοκυπριακούς θύλακες γύρω από την πρωτεύουσα.
Την ίδια ημέρα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το ψήφισμα 353. Με αυτό ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός, τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και αποχώρηση του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που δεν βρισκόταν στο νησί βάσει διεθνών συμφωνιών.
Ο «Αττίλας 2» και η κατάληψη του βόρειου τμήματος
Η πρώτη κατάπαυση του πυρός τέθηκε σε εφαρμογή στις 22 Ιουλίου, χωρίς όμως να τερματιστούν πλήρως οι συγκρούσεις και οι στρατιωτικές κινήσεις.
Οι συνομιλίες που ακολούθησαν στη Γενεύη δεν κατέληξαν σε συμφωνία. Στις 14 Αυγούστου η Τουρκία εξαπέλυσε τη δεύτερη και μεγαλύτερη φάση της επίθεσης, γνωστή ως «Αττίλας 2».
Μέχρι τη νέα εκεχειρία της 16ης Αυγούστου, οι τουρκικές δυνάμεις είχαν καταλάβει την Κερύνεια, τη Μόρφου, την Αμμόχωστο και άλλες περιοχές, θέτοντας υπό τον έλεγχό τους περίπου το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι γραμμές στις οποίες σταμάτησαν οι αντίπαλες δυνάμεις διαμόρφωσαν τη νεκρή ζώνη που επιτηρεί μέχρι σήμερα η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ. Η λεγόμενη Πράσινη Γραμμή εκτείνεται σε μήκος περίπου 180 χιλιομέτρων και περνά ακόμη και μέσα από τη Λευκωσία.
Η κατάρρευση της χούντας στην Ελλάδα
Η κυπριακή τραγωδία επιτάχυνε την πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα. Στις 23 Ιουλίου 1974 το στρατιωτικό καθεστώς κατέρρευσε και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε από το Παρίσι, σηματοδοτώντας την έναρξη της Μεταπολίτευσης και την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Η αλλαγή καθεστώτος στην Αθήνα, ωστόσο, δεν μπόρεσε να αποτρέψει τη δεύτερη φάση της τουρκικής επίθεσης τον Αύγουστο.
Εκτοπισμένοι και αγνοούμενοι
Οι πολεμικές επιχειρήσεις και οι βιαιοπραγίες προκάλεσαν ανθρώπινες απώλειες και στις δύο κοινότητες. Χιλιάδες οικογένειες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ενώ η μεγάλη πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων που κατοικούσαν στον βορρά μετακινήθηκε προς τις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές. Αντίστοιχα, δεκάδες χιλιάδες Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν αργότερα προς το βόρειο τμήμα.
Το ζήτημα των αγνοουμένων παραμένει μία από τις βαθύτερες ανθρωπιστικές πληγές της κυπριακής τραγωδίας. Η δικοινοτική Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων εργάζεται πάνω σε επίσημο κατάλογο 2.002 ανθρώπων: 1.510 Ελληνοκυπρίων και 492 Τουρκοκυπρίων, οι οποίοι εξαφανίστηκαν κατά τις συγκρούσεις του 1963-1964 και τα γεγονότα του 1974.
Μια πληγή που παραμένει ανοιχτή
Το 1983 η τουρκοκυπριακή διοίκηση ανακήρυξε μονομερώς την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το ψήφισμα 541, χαρακτήρισε την ανακήρυξη νομικά άκυρη και κάλεσε τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν.
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη. Η 20ή Ιουλίου αποτελεί ημέρα μνήμης και πένθους για τον κυπριακό και τον ευρύτερο ελληνισμό: την επέτειο μιας εισβολής που εκτόπισε πληθυσμούς και άφησε πίσω της ένα πολιτικό και ανθρωπιστικό πρόβλημα που εξακολουθεί να αναζητά λύση.
About The Author
