Ο Χάουαρντ Ζιν, Αμερικανός ιστορικός, ακαδημαϊκός, συγγραφέας και αντιπολεμικός ακτιβιστής, γεννήθηκε στις 24 Αυγούστου 1922 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Μέσα από το έργο και τη δράση του αμφισβήτησε την επίσημη ιστοριογραφία των Ηνωμένων Πολιτειών και προσπάθησε να αναδείξει την ιστορία από την πλευρά εκείνων που συνήθως έμεναν έξω από τα επίσημα ιστορικά αφηγήματα. Πέθανε στις 27 Ιανουαρίου 2010, σε ηλικία 87 ετών.
Ο Ζιν προερχόταν από φτωχή οικογένεια Εβραίων μεταναστών και μεγάλωσε στις εργατικές συνοικίες της Νέας Υόρκης. Σε νεαρή ηλικία εργάστηκε ως εργάτης σε ναυπηγείο και, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, κατατάχθηκε εθελοντικά στην αμερικανική πολεμική αεροπορία, πιστεύοντας ότι πολεμούσε τον φασισμό. Υπηρέτησε ως βομβαρδιστής στο ευρωπαϊκό μέτωπο.
Η εμπειρία του πολέμου υπήρξε καθοριστική για την πολιτική και ιστορική του σκέψη. Μετά την επιστροφή του στις Ηνωμένες Πολιτείες σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, όπου απέκτησε το διδακτορικό του στην ιστορία και την πολιτική επιστήμη το 1958. Ο ίδιος δεν αντιμετώπισε ποτέ την ιστορία ως μια ουδέτερη καταγραφή του παρελθόντος. Αντίθετα, θεωρούσε ότι η ιστορική γνώση μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο κοινωνικής αλλαγής. «Έγινα ιστορικός για ν’ αλλάξω τον κόσμο», είχε πει, θέλοντας να θέσει την ιστορία στην υπηρεσία των ανθρώπων και όχι της διαιώνισης των υφιστάμενων σχέσεων εξουσίας.
Το 1956 άρχισε να διδάσκει στο Κολέγιο Σπέλμαν της Ατλάντα, ένα πανεπιστήμιο στο οποίο φοιτούσαν κυρίως νεαρές Αφροαμερικανίδες. Εκεί συμμετείχε ενεργά στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και ενθάρρυνε τις φοιτήτριές του να συμμετέχουν στους αγώνες ενάντια στις φυλετικές διακρίσεις. Το 1963 απολύθηκε από το Κολέγιο, με τη διοίκηση να τον κατηγορεί ότι ριζοσπαστικοποιούσε τις φοιτήτριές του. Στη συνέχεια δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, όπου παρέμεινε για πολλά χρόνια. Παράλληλα, έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του αμερικανικού αντιπολεμικού κινήματος. Πρωταγωνίστησε στις κινητοποιήσεις ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και υποστήριξε ενεργά το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών, αλλά και τους εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες.
Η ευρύτερη αναγνώριση ήρθε το 1980 με την έκδοση του σημαντικότερου έργου του, «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» («A People’s History of the United States»). Στο βιβλίο αυτό ο Ζιν επιχείρησε να αφηγηθεί την αμερικανική ιστορία από την οπτική γωνία των ανθρώπων που συνήθως απουσίαζαν από τα σχολικά και επίσημα ιστορικά βιβλία: των εργατών, των συνδικαλιστών, των γυναικών, των Αφροαμερικανών, των ιθαγενών, των μεταναστών και όσων συμμετείχαν στους κοινωνικούς αγώνες. Το βιβλίο αμφισβήτησε την παραδοσιακή εικόνα της αμερικανικής ιστορίας, στην οποία πρωταγωνιστούν οι πρόεδροι, οι στρατηγοί και οι λεγόμενοι «ιδρυτές πατέρες» των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Ζιν έστρεψε το ενδιαφέρον στις κοινωνικές συγκρούσεις και στις αντιστάσεις απέναντι στην εξουσία, υποστηρίζοντας ότι σημαντικές κοινωνικές αλλαγές δεν υπήρξαν απλώς αποτέλεσμα αποφάσεων των κυβερνήσεων, αλλά κατακτήθηκαν μέσα από τους αγώνες των ίδιων των ανθρώπων.
Το «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» γνώρισε τεράστια επιτυχία και διαβάστηκε από εκατομμύρια ανθρώπους. Το 2007 ο Ζιν εξέδωσε και μια προσαρμοσμένη εκδοχή για νεότερους αναγνώστες, ενώ το βιβλίο μεταφράστηκε και στα ελληνικά, όπου κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις Αιώρα. Ένα ακόμη σημαντικό έργο του ήταν ο θεατρικός μονόλογος «Ο Μαρξ στο Σόχο», που κυκλοφόρησε το 1999. Στο έργο ο Καρλ Μαρξ επιστρέφει συμβολικά στον σύγχρονο κόσμο και απευθύνεται στο κοινό, υπερασπιζόμενος την επικαιρότητα των ιδεών του και σχολιάζοντας τον καπιταλισμό και τις κοινωνικές ανισότητες. Το έργο παρουσιάστηκε με επιτυχία και στην Ελλάδα, με τον Άγγελο Αντωνόπουλο στον ρόλο του Μαρξ. Ο Ζιν κατέγραψε τις εμπειρίες και τις πολιτικές του αντιλήψεις και στην αυτοβιογραφία του «Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος σ’ ένα τρένο που κινείται» («You Can’t Be Neutral on a Moving Train»). Ο τίτλος συμπύκνωνε μια από τις βασικές θέσεις του: απέναντι στην αδικία, η ουδετερότητα δεν αποτελεί πραγματικά ουδέτερη στάση. Για τον ίδιο, η εκπαίδευση όφειλε να ενθαρρύνει τους ανθρώπους όχι μόνο να γνωρίζουν, αλλά και να παρεμβαίνουν στην κοινωνική πραγματικότητα.
Τον Μάιο του 2009 επισκέφθηκε την Ελλάδα, προσκεκλημένος των εκδόσεων Αιώρα και του ΕΚΕΒΙ, στο πλαίσιο της 6ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του μίλησε και στην Αθήνα, ενώ η ομιλία του περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Από την ιστορία στην πράξη: Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας».
Ο Χάουαρντ Ζιν πέθανε στις 27 Ιανουαρίου 2010 στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνιας, σε ηλικία 87 ετών, από καρδιακή προσβολή. Άφησε πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την κριτική ιστοριογραφία, την ιστορία των κοινωνικών κινημάτων και την αντιπολεμική σκέψη, αλλά και μια επίμονη υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από εκείνους που κυβερνούν, αλλά και από εκείνους που αγωνίζονται.
About The Author
