Τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ολοκλήρωση των εργασιών για τον νέο μακροπρόθεσμο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό προετοιμάζεται να θέσει ψηλά στην ατζέντα της η Ελλάδα, όταν αναλάβει την Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Η χώρα δεν ασκεί ακόμη την Προεδρία. Από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 2026 το Συμβούλιο προεδρεύεται από την Ιρλανδία, ενώ θα ακολουθήσουν η Λιθουανία το πρώτο εξάμηνο του 2027 και η Ελλάδα από τον Ιούλιο έως το τέλος του ίδιου έτους. Οι τρεις χώρες αποτελούν την τρέχουσα «τριάδα Προεδριών» και εφαρμόζουν κοινό δεκαοκτάμηνο πρόγραμμα, όπως προβλέπει το επίσημο χρονοδιάγραμμα του Συμβουλίου της Ε.Ε..
Τις ελληνικές κατευθύνσεις παρουσίασε ο υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για τις Ευρωπαϊκές Υποθέσεις, Τάσος Χατζηβασιλείου, κατά την άτυπη σύνοδο των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στο Δουβλίνο στις 3 και 4 Σεπτεμβρίου. Η συνάντηση, την οποία διοργάνωσε η ιρλανδική Προεδρία, είχε ως βασικά θέματα το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, τη διεύρυνση και την ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Η Αθήνα υποστηρίζει έναν περισσότερο φιλόδοξο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ικανό να καλύψει νέες ανάγκες στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της ανταγωνιστικότητας και της κλιματικής ανθεκτικότητας, χωρίς να περιοριστούν παραδοσιακές πολιτικές όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Πολιτική Συνοχής.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει ότι οι πρόσθετες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν απλώς με ανακατανομή περιορισμένων κονδυλίων. Η ελληνική θέση περιλαμβάνει την αναζήτηση νέων «ιδίων πόρων» για τον προϋπολογισμό της Ένωσης και, υπό προϋποθέσεις, τη χρήση νέων εργαλείων κοινού δανεισμού για ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά όπως η άμυνα. Οι σχετικές θέσεις περιλαμβάνονται στις επίσημες δηλώσεις του πρωθυπουργού μετά τη συνάντησή του με τον Αντόνιο Κόστα.
Ο νέος προϋπολογισμός δεν συνεπάγεται αυτομάτως περισσότερα χρήματα για την Ελλάδα. Το τελικό ύψος των πόρων, η κατανομή τους μεταξύ των πολιτικών και οι όροι χρηματοδότησης θα προκύψουν από τις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις. Για την έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο και στη συνέχεια η συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός προβλέπει την επίτευξη πολιτικής συμφωνίας για το συνολικό πλαίσιο έως το τέλος του 2026, ώστε τα επιμέρους νομοθετικά προγράμματα να ολοκληρωθούν μέσα στο 2027 και η χρηματοδότηση να αρχίσει χωρίς διακοπές τον Ιανουάριο του 2028. Επομένως, κατά την ελληνική Προεδρία είναι πιθανό να παραμένουν ανοικτές σημαντικές τομεακές ρυθμίσεις και ζητήματα εφαρμογής, ακόμη και αν έχει προηγηθεί συμφωνία για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού. Η διαδικασία παρουσιάζεται αναλυτικά στην επίσημη ενημέρωση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034.
Στο μέτωπο της διεύρυνσης, η Ελλάδα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα Δυτικά Βαλκάνια, χωρίς να παραβλέπει τις υποψηφιότητες της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Το κοινό πρόγραμμα Ιρλανδίας, Λιθουανίας και Ελλάδας χαρακτηρίζει τη διεύρυνση γεωστρατηγικής σημασίας και προβλέπει αξιολόγηση των υποψήφιων χωρών με βάση τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, το κράτος δικαίου και την πραγματική πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις.
Η ελληνική Προεδρία θα μπορεί να οργανώνει και να προεδρεύει στις περισσότερες συνεδριάσεις του Συμβουλίου, να προτείνει συμβιβασμούς και να διαπραγματεύεται με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Δεν θα μπορεί, όμως, να επιβάλει ημερομηνίες ένταξης ή να παρακάμψει την απαίτηση συμφωνίας των κρατών-μελών. Η ίδια η Προεδρία οφείλει θεσμικά να λειτουργεί ως ουδέτερος διαμεσολαβητής και όχι αποκλειστικά ως φορέας ελληνικών επιδιώξεων.
Για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα θα κριθεί από το εάν μέχρι το τέλος του 2027 θα έχει επιτευχθεί μετρήσιμη πρόοδος στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, θα έχουν ολοκληρωθεί τα χρηματοδοτικά προγράμματα της περιόδου 2028-2034 και θα έχουν προστατευθεί επαρκώς οι πόροι της συνοχής και της αγροτικής πολιτικής. Οι εξαγγελίες αποτελούν πολιτική κατεύθυνση· το αναλυτικό εξάμηνο πρόγραμμα της ελληνικής Προεδρίας εξακολουθεί να διαμορφώνεται.
