Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικοί περιορισμοί. Κατά τη δημοσίευση της έρευνας δεν είχε πραγματοποιηθεί επιτόπια επαλήθευση στη Βαλεριάνα. Τα χαρακτηριστικά που καταγράφηκαν εξετάστηκαν ανεξάρτητα από τουλάχιστον τρεις αναλυτές, αλλά οι ίδιοι οι συγγραφείς χαρακτήρισαν προσωρινούς τους αριθμούς των κατασκευών. Ορισμένοι φυσικοί σωροί λίθων μπορεί να έχουν καταγραφεί ως ανθρώπινα δημιουργήματα, ενώ μικρότερες κατασκευές πιθανόν να μην είναι ορατές στα δεδομένα.
Μια χαμένη πόλη των Μάγια, κρυμμένη κάτω από την πυκνή βλάστηση της πολιτείας Καμπέτσε στο νοτιοανατολικό Μεξικό, αποκαλύφθηκε χάρη στην επανεπεξεργασία παλαιότερων δεδομένων LiDAR. Η ιστορία έγινε γνωστή επειδή ο αρχαιολόγος Luke Auld-Thomas βρήκε το σχετικό αρχείο περίπου στη 16η σελίδα των αποτελεσμάτων της Google. Δεν είδε, όμως, την πόλη σε κάποια εικόνα της μηχανής αναζήτησης. Εντόπισε ένα ήδη υπάρχον σύνολο επιστημονικών δεδομένων, το οποίο είχε δημιουργηθεί για την παρακολούθηση των δασών και όχι για αρχαιολογική έρευνα.
Τα δεδομένα είχαν συλλεχθεί το 2013, στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προγράμματος Alianza M-REDD+, με επικεφαλής το παράρτημα του οργανισμού The Nature Conservancy στο Μεξικό. Η αποτύπωση κάλυπτε περίπου 122 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είχε πραγματοποιηθεί από αεροσκάφος με τεχνολογία LiDAR.
Ο Auld-Thomas, τότε υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Tulane, αναζητούσε διαδικτυακά παλαιότερες αερομεταφερόμενες σαρώσεις της περιοχής. Όπως ανέφερε αργότερα, είχε φτάσει «κάπου στη 16η σελίδα» της αναζήτησης όταν εντόπισε το αρχείο. Η Google, επομένως, λειτούργησε ως μέσο εντοπισμού του συνόλου δεδομένων — όχι ως αρχαιολογικό εργαλείο που ανακάλυψε απευθείας την πόλη.
Η ουσιαστική ανακάλυψη έγινε όταν η ερευνητική ομάδα επεξεργάστηκε εκ νέου τις μετρήσεις, χρησιμοποιώντας παραμέτρους κατάλληλες για αρχαιολογική χαρτογράφηση. Δημιούργησε ψηφιακό μοντέλο του εδάφους με ανάλυση ενός μέτρου ανά pixel και αφαίρεσε ψηφιακά τη βλάστηση, αποκαλύπτοντας τις ανεπαίσθητες υψομετρικές μεταβολές που αντιστοιχούσαν σε ανθρώπινες κατασκευές.
Οι επιστήμονες αναγνώρισαν συνολικά 6.764 πιθανές κατασκευές σε ολόκληρη την έκταση των δεδομένων. Ο αριθμός αυτός δεν αφορά αποκλειστικά τη Βαλεριάνα, όπως έχει αναφερθεί σε ορισμένα δημοσιεύματα, αλλά το σύνολο των περιοχών που εξετάστηκαν.
Η πόλη, η οποία ονομάστηκε Βαλεριάνα από μια κοντινή λιμνοθάλασσα γλυκού νερού, καταλαμβάνει τμήμα περίπου 16,6 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο μεγάλους πυρήνες μνημειακής αρχιτεκτονικής, σε απόσταση περίπου δύο χιλιομέτρων μεταξύ τους, οι οποίοι συνδέονται με πυκνή δόμηση και εκτεταμένες παρεμβάσεις στο τοπίο.
Ο μεγαλύτερος πυρήνας διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά μιας πολιτικής πρωτεύουσας των Μάγια της Κλασικής Περιόδου: κλειστές πλατείες, ευρεία υπερυψωμένη οδό, πυραμιδοειδείς ναούς, γήπεδο για το τελετουργικό παιχνίδι με μπάλα και δεξαμενή που δημιουργήθηκε με φράγμα σε εποχικό υδάτινο ρεύμα. Εντοπίστηκε επίσης ένα πιθανό αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα τύπου E-Group, το οποίο μπορεί να υποδεικνύει ότι η αρχική εγκατάσταση δημιουργήθηκε πριν από το 150 μ.Χ.
Δεν πρόκειται, πάντως, για αμφιθέατρα με τη γνωστή ελληνορωμαϊκή έννοια. Η επιστημονική μελέτη στο περιοδικό Antiquity αναφέρεται σε καμπύλα οικιστικά αίθρια με μορφή που θυμίζει αμφιθέατρο, καθώς και σε ένα ξεχωριστό τελετουργικό γήπεδο.
Η ανάλυση δείχνει ότι η περιοχή δεν αποτελούσε ένα σχεδόν ακατοίκητο τροπικό τοπίο, αλλά μέρος ενός ευρύτερου και ιδιαίτερα οργανωμένου οικιστικού δικτύου. Ανάμεσα στα αστικά κέντρα υπήρχαν κατοικίες, καλλιεργημένες εκτάσεις, αναβαθμίδες, υποδομές αποθήκευσης νερού και μικρότεροι αγροτικοί οικισμοί.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στις 29 Οκτωβρίου 2024, ενώ την επόμενη ημέρα το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Μεξικού επιβεβαίωσε επισήμως την παρουσίαση του νέου αρχαιολογικού χώρου. Η ανακάλυψη, επομένως, δεν αποτελεί ανεπιβεβαίωτο διαδικτυακό ισχυρισμό ούτε νέο γεγονός του 2026, αλλά εύρημα που παρουσιάστηκε επιστημονικά το 2024 και επανέρχεται κατά διαστήματα στη δημοσιότητα.
Το LiDAR μπορεί να αποκαλύψει το σχήμα του εδάφους, αλλά δεν προσδιορίζει μόνο του πότε χτίστηκε ή για πόσο διάστημα χρησιμοποιήθηκε κάθε κατασκευή. Για ασφαλή χρονολόγηση χρειάζονται επιφανειακές έρευνες, κεραμική, στρωματογραφικές τομές, ανασκαφές και εργαστηριακή εξέταση οργανικών καταλοίπων.
Το INAH ανακοίνωσε ότι τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν επιτόπια αναγνώριση και επικοινωνία με τις τοπικές κοινότητες, ώστε να σχεδιαστούν οι κατάλληλες ενέργειες έρευνας και προστασίας. Η ακριβής τοποθεσία χρειάζεται επίσης προσεκτική διαχείριση, καθώς η ανεξέλεγκτη δημοσιοποίησή της μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λαθρανασκαφών ή καταστροφής αρχαιολογικών καταλοίπων.
Η Βαλεριάνα αποδεικνύει τελικά όχι ότι οποιοσδήποτε μπορεί να ανακαλύψει μια αρχαία πόλη ψάχνοντας τυχαία στο διαδίκτυο, αλλά ότι πολύτιμες επιστημονικές πληροφορίες μπορεί να βρίσκονται σε ήδη υπάρχοντα και υποχρησιμοποιημένα αρχεία. Η επανεξέταση περιβαλλοντικών, γεωλογικών και χαρτογραφικών δεδομένων μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στην αρχαιολογία — αρκεί τα ψηφιακά ευρήματα να ακολουθούνται από επιστημονικό έλεγχο, συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και προσεκτική επιτόπια τεκμηρίωση.
