Την ανάγκη να λειτουργεί η Ευρώπη περισσότερο ως ενιαίο σύνολο και λιγότερο ως 27 διαφορετικές εθνικές αγορές υπογράμμισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας σε συνέδριο του Economist στη Θεσσαλονίκη. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup έθεσε στο επίκεντρο την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και τη διαμόρφωση κοινότερων πολιτικών στην ενέργεια, την τεχνολογία και την άμυνα.
Η φράση ότι η Ευρώπη πρέπει να δρα σαν «μία ενιαία χώρα» δεν αποτελεί επίσημη πρόταση για μετατροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ενιαίο κράτος. Περιγράφει την ανάγκη τα κράτη-μέλη να λαμβάνουν ταχύτερες και περισσότερο συντονισμένες αποφάσεις σε πεδία όπου ο σημερινός κατακερματισμός περιορίζει την οικονομική ισχύ και την ικανότητα αντίδρασης της ΕΕ.
«Χρειάζεται να είμαστε και να δρούμε σαν μία ενιαία χώρα στην Ευρώπη, σε ένα κατακερματισμένο τοπίο, όχι σαν 27 διαφορετικές χώρες», ανέφερε ο Κυριάκος Πιερρακάκης. Επισήμανε επίσης ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει ακόμη πλήρως κοινές πολιτικές σε κρίσιμους τομείς και ότι οι διαδοχικές κρίσεις επιταχύνουν αλλαγές που είχαν καθυστερήσει.
Στην οικονομία, η ευρωπαϊκή ενοποίηση σημαίνει κυρίως την άρση εμποδίων που δυσκολεύουν τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και τις διασυνοριακές επενδύσεις. Παρότι η ΕΕ διαθέτει ενιαία αγορά και κοινό νόμισμα για τα μέλη της Ευρωζώνης, οι κεφαλαιαγορές εξακολουθούν να λειτουργούν με διαφορετικούς εθνικούς κανόνες, εποπτικές πρακτικές και φορολογικά συστήματα. Η βαθύτερη ενοποίησή τους θα μπορούσε να διευκολύνει μια επιχείρηση να αντλεί κεφάλαια από επενδυτές άλλων ευρωπαϊκών χωρών και να περιορίσει την εξάρτησή της από τον τραπεζικό δανεισμό.
Στην ενέργεια, το ζητούμενο είναι η καλύτερη διασύνδεση των δικτύων, οι κοινές υποδομές και ο συντονισμός στις προμήθειες. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι χώρες θα έχουν αυτομάτως την ίδια τιμή ηλεκτρικού ρεύματος. Θα μπορούσε, όμως, να περιορίσει τις μεγάλες αποκλίσεις και να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού σε περιόδους διεθνών αναταράξεων.
Η ψηφιακή πολιτική αποτελεί ένα από τα πιο κατανοητά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί η ευρωπαϊκή ενοποίηση στην καθημερινότητα. Ο αναθεωρημένος κανονισμός eIDAS δημιουργεί το πλαίσιο για το Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας, το οποίο κάθε κράτος-μέλος πρέπει να διαθέσει έως το τέλος του 2026. Η χρήση του θα είναι προαιρετική και θα επιτρέπει στους πολίτες να αποδεικνύουν την ταυτότητα ή συγκεκριμένες ιδιότητές τους και να αποθηκεύουν ψηφιακά έγγραφα, όπως άδειες οδήγησης και τίτλους σπουδών.
Το σημαντικό στοιχείο είναι η διαλειτουργικότητα: ένα ψηφιακό πορτοφόλι που εκδίδεται σε ένα κράτος θα πρέπει να αναγνωρίζεται και στα υπόλοιπα. Ένας πολίτης θα μπορεί, για παράδειγμα, να αποδεικνύει ευκολότερα το δικαίωμα διαμονής, εργασίας ή σπουδών σε άλλη χώρα, χωρίς να επαναλαμβάνει τις ίδιες γραφειοκρατικές διαδικασίες. Οι δυνατότητες και οι προδιαγραφές του συστήματος περιγράφονται στην επίσημη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι.
Στην κυβερνοασφάλεια, η οδηγία NIS2 επιβάλλει αυστηρότερες υποχρεώσεις διαχείρισης κινδύνων και αναφοράς περιστατικών σε οργανισμούς κρίσιμων τομέων. Δεν δημιουργεί ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα που αντικαθιστά τις εθνικές αρχές. Ζητά από κάθε χώρα να ενσωματώσει κοινούς κανόνες στο εθνικό της δίκαιο, ώστε οι υποδομές ενέργειας, μεταφορών, υγείας και ψηφιακών υπηρεσιών να ακολουθούν ένα συγκρίσιμο επίπεδο προστασίας. Η εφαρμογή της εξακολουθεί να παρουσιάζει διαφορές και καθυστερήσεις μεταξύ των κρατών, όπως καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη NIS2.
Η στενότερη ενοποίηση συνοδεύεται και από πολιτικά ερωτήματα. Περισσότερες κοινές αποφάσεις μπορεί να προσφέρουν ταχύτητα και μεγαλύτερη διεθνή ισχύ, αλλά απαιτούν σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, δημοκρατικό έλεγχο, προστασία προσωπικών δεδομένων και λογοδοσία. Σε τομείς που δεν καλύπτονται από τις υφιστάμενες ευρωπαϊκές συνθήκες, μια βαθύτερη μεταφορά εξουσιών δεν μπορεί να γίνει μόνο με πολιτικές δηλώσεις· ενδέχεται να απαιτεί νέες νομοθετικές συμφωνίες ή ακόμη και αλλαγές στις συνθήκες της ΕΕ.
Για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ενοποίηση παράγει συγκεκριμένα αποτελέσματα: λιγότερα έγγραφα στις διασυνοριακές συναλλαγές, ασφαλέστερες ψηφιακές υπηρεσίες, ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση ενεργειακών ή γεωπολιτικών κρίσεων.
Η δήλωση Πιερρακάκη περιγράφει μια πολιτική κατεύθυνση και όχι έτοιμο θεσμικό σχέδιο. Η πραγματική πρόοδος θα κριθεί από τις συμφωνίες των κρατών-μελών, τα συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και το κατά πόσο οι κοινοί κανόνες θα εφαρμοστούν ομοιόμορφα στην πράξη.
