Το βασικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου απελευθερώθηκε στις 29 Απριλίου 1945 από τις δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών, σηματοδοτώντας ένα από τα πιο ισχυρά και αποκαλυπτικά στιγμιότυπα της κατάρρευσης του ναζιστικού καθεστώτος κατά τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την απελευθέρωσή του, ο χώρος χρησιμοποιήθηκε προσωρινά ως φυλακή για υψηλόβαθμους και άλλους αξιωματούχους των Ναζί που ανέμεναν να δικαστούν στα πλαίσια των μεταπολεμικών διώξεων, κυρίως στη Δίκες της Νυρεμβέργης.
Το Νταχάου υπήρξε το πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης που ίδρυσε το ναζιστικό καθεστώς στη Γερμανία και λειτούργησε ως πρότυπο για την οργάνωση και τη λειτουργία όλων των επόμενων στρατοπέδων υπό την εποπτεία των Ες-Ες (SS). Άνοιξε στις 22 Μαρτίου 1933, μόλις 52 ημέρες μετά την ανάληψη της καγκελαρίας από τον Αδόλφος Χίτλερ, αρχικά για να κρατήσει πολιτικούς αντιπάλους του καθεστώτος, κυρίως κομμουνιστές και σοσιαλδημοκράτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, διατήρησε τον χαρακτήρα ενός «πολιτικού στρατοπέδου», όπου οι πολιτικοί κρατούμενοι είχαν σημαντική παρουσία και επιρροή στη δομή της εσωτερικής ζωής του στρατοπέδου.
Το στρατόπεδο κατασκευάστηκε κοντά στην πόλη Νταχάου, περίπου 16 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Μόναχο, σε έναν χώρο παλαιού εργοστασίου πυρομαχικών που επιλέχθηκε από τον επικεφαλής των SS, Χάινριχ Χίμλερ. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το αρχικό στρατόπεδο επεκτάθηκε σε ένα ευρύ δίκτυο περίπου 150 παραρτημάτων, διασκορπισμένων στη νότια Γερμανία και την Αυστρία, τα οποία λειτουργούσαν υπό τη διοικητική του ομπρέλα και έφεραν επίσης την ονομασία «Νταχάου».
Συνολικά, τουλάχιστον 160.000 κρατούμενοι πέρασαν από το κύριο στρατόπεδο και περίπου 90.000 από τα παραρτήματά του. Τα διαθέσιμα, αν και ελλιπή, αρχεία καταγράφουν τουλάχιστον 32.000 θανάτους, οι οποίοι αποδίδονται σε εξάντληση, ασθένειες, υποσιτισμό και καταναγκαστική εργασία υπό απάνθρωπες συνθήκες. Ωστόσο, ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων θεωρείται σημαντικά μεγαλύτερος, καθώς χιλιάδες – κυρίως Εβραίοι – μεταφέρθηκαν από το Νταχάου σε στρατόπεδα εξόντωσης στην κατεχόμενη Πολωνία, όπου και δολοφονήθηκαν.
Η σύνθεση των κρατουμένων αντανακλούσε την ιδεολογική και πολιτική στόχευση του ναζιστικού καθεστώτος. Οι πρώτοι κρατούμενοι ήταν πολιτικοί αντίπαλοι, ενώ σταδιακά προστέθηκαν Ρομά, ομοφυλόφιλοι, Μάρτυρες του Ιεχωβά, καθολικοί και προτεστάντες κληρικοί, ποινικοί κρατούμενοι από τη Γερμανία και την Αυστρία, καθώς και πολίτες από τις κατεχόμενες χώρες. Μεταξύ των Ελλήνων κρατουμένων ξεχωρίζουν ο στρατηγός και μετέπειτα πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος και ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης.
Οι Εβραίοι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν μαζικά στο Νταχάου μετά τη Νύχτα των Κρυστάλλων τον Νοέμβριο του 1938. Αρχικά, υπήρχε η δυνατότητα απελευθέρωσής τους υπό τον όρο της μετανάστευσης από τη Γερμανία, αλλά με την έναρξη της «Τελικής Λύσης» το 1942, πολλοί μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα εξόντωσης. Το στρατόπεδο δέχτηκε εκ νέου μεγάλους αριθμούς Εβραίων κατά τις «πορείες θανάτου» του χειμώνα 1944–1945, όταν οι Ναζί εκκένωναν στρατόπεδα ενόψει της προέλασης των Συμμάχων.
Ιδιαίτερα διαβόητη υπήρξε η χρήση του Νταχάου ως κέντρου ιατρικών πειραμάτων χωρίς τη συναίνεση των κρατουμένων. Υπό την εποπτεία Γερμανών γιατρών και επιστημόνων, πραγματοποιήθηκαν πειράματα που αφορούσαν την επίδραση της χαμηλής πίεσης (προσομοίωση μεγάλου υψομέτρου), την υποθερμία, τη μόλυνση με ελονοσία και τη δοκιμή πειραματικών θεραπειών, καθώς και την κατανάλωση θαλασσινού νερού και τη στέρηση τροφής ή υγρών. Οι πρακτικές αυτές, σε συνδυασμό με τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, κατέστησαν το Νταχάου ένα από τα πιο συμβολικά και τρομακτικά παραδείγματα της ναζιστικής βαρβαρότητας.
Μετά το τέλος του πολέμου, οι υπεύθυνοι για τα ιατρικά εγκλήματα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης δικάστηκαν στη λεγόμενη Δίκη των Γιατρών, μία από τις μεταγενέστερες δίκες της Νυρεμβέργης που διεξήχθη από τις 9 Δεκεμβρίου 1946 έως τις 20 Αυγούστου 1947. Επτά από τους κατηγορουμένους καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν, ενώ άλλοι έλαβαν βαριές ποινές, καθιερώνοντας παράλληλα θεμελιώδεις αρχές της ιατρικής δεοντολογίας, όπως αποτυπώθηκαν στον Κώδικα της Νυρεμβέργης.
About The Author
