Η συνεχής χρήση smartphone, υπολογιστών και έξυπνων συσκευών δεν επηρεάζει μόνο τη συγκέντρωση και την ψυχική υγεία, αλλά μπορεί να διαμορφώνει τη στάση του σώματος, την όραση, τις κινητικές δεξιότητες και τη μυϊκή δύναμη
Όταν γίνεται συζήτηση για τις επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης τεχνολογίας, το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής επικεντρώνεται συνήθως στον εγκέφαλο, στην προσοχή, στην εξάρτηση από τις οθόνες ή στην ψυχική υγεία. Ωστόσο, οι σύγχρονες ψηφιακές συνήθειες φαίνεται ότι αφήνουν αποτύπωμα και στο ίδιο το σώμα. Από τον τρόπο που κρατάμε το κινητό μας μέχρι τις ώρες που περνάμε καθισμένοι μπροστά σε μια οθόνη, η τεχνολογία αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε και λειτουργούμε καθημερινά.
Η αφορμή για νέες ανησυχίες μπορεί να είναι ακόμη και κάτι φαινομενικά ασήμαντο: ένας μικρός κάλος στο δάχτυλο από το σημείο όπου στηρίζεται το κινητό ή μια αλλαγή στη στάση του αυχένα. Οι επιστημονικές ενδείξεις δείχνουν ότι η διαρκής χρήση ψηφιακών συσκευών μπορεί να συνδέεται με προβλήματα στον αυχένα και στη σπονδυλική στήλη, επιβάρυνση της όρασης, μειωμένη μυϊκή δύναμη και αλλαγές στις λεπτές κινητικές δεξιότητες.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα της σύγχρονης ψηφιακής καθημερινότητας είναι το λεγόμενο «αυχενικό σύνδρομο από κινητό και υπολογιστή», γνωστό και ως «tech neck». Πρόκειται για τη λανθασμένη στάση του σώματος κατά την οποία το κεφάλι παραμένει για μεγάλα χρονικά διαστήματα γερμένο προς τα εμπρός και προς τα κάτω, καθώς κοιτάζουμε την οθόνη του κινητού, του tablet ή του υπολογιστή. Η θέση αυτή επιβαρύνει σημαντικά τον αυχένα, καθώς όσο περισσότερο το κεφάλι μετακινείται μπροστά από τη φυσιολογική του θέση τόσο αυξάνεται η πίεση που ασκείται στους αυχενικούς σπονδύλους και στους γύρω μυς.
Η παρατεταμένη αυτή στάση μπορεί με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσει φθορά στους μεσοσπονδύλιους δίσκους, επιβάρυνση στις αρθρώσεις και στους μυς του αυχένα, ακόμη και περιορισμό της λειτουργίας του αναπνευστικού συστήματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει μόνιμα τη στάση του σώματος και την εξωτερική εμφάνιση, δημιουργώντας μια πιο κυρτή θέση του κεφαλιού και των ώμων. Οι ειδικοί προτείνουν απλές αλλαγές που μπορούν να περιορίσουν το πρόβλημα. Η βασικότερη είναι η ανύψωση της συσκευής στο ύψος των ματιών αντί για τη συνεχή κλίση του κεφαλιού προς τα κάτω. Παρόμοια προσέγγιση ισχύει και για τις οθόνες υπολογιστών, οι οποίες πρέπει να βρίσκονται σε σωστό ύψος και απόσταση. Παράλληλα, τα συχνά διαλείμματα από την οθόνη μπορούν να μειώσουν την καταπόνηση του σώματος.
Ένα ακόμη ζήτημα που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια αφορά την πιθανή σχέση ανάμεσα στη χρήση τεχνολογίας και στην εμφάνιση ρυτίδων στον λαιμό. Η θεωρία βασίζεται στην ιδέα ότι η συνεχής επανάληψη μιας συγκεκριμένης κίνησης, όπως το σκύψιμο του κεφαλιού, μπορεί να δημιουργεί μηχανική πίεση στο δέρμα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκείς επιστημονικές μελέτες που να αποδεικνύουν άμεση σύνδεση ανάμεσα στο «tech neck» και στις ρυτίδες. Οι δερματολόγοι επισημαίνουν πάντως ότι υπάρχουν άλλα, πιο τεκμηριωμένα δερματικά προβλήματα που συνδέονται με τις έξυπνες συσκευές. Ιδιαίτερα τα έξυπνα ρολόγια, όταν φοριούνται συνεχώς, μπορούν να δημιουργήσουν ένα ζεστό και υγρό περιβάλλον κάτω από το λουράκι, ευνοώντας ερεθισμούς, μυκητιάσεις ή έκζεμα. Επιπλέον, η συνεχής επαφή με υλικά όπως το νικέλιο, το καουτσούκ ή άλλες χημικές ουσίες μπορεί να προκαλέσει ευαισθησίες σε ορισμένους ανθρώπους.
Η λύση σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σχετικά απλή: τακτική αφαίρεση των συσκευών, καθαρισμός του δέρματος και αποφυγή συνεχούς χρήσης χωρίς διαλείμματα. Οι ειδικοί προτείνουν επίσης τη χρήση προστατευτικών κρεμών όταν μια συσκευή έρχεται σε επαφή με το δέρμα για πολλές ώρες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση της μυωπίας παγκοσμίως, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Αν και η πρώτη σκέψη είναι ότι η συνεχής χρήση κινητών και οθονών προκαλεί άμεσα προβλήματα στα μάτια, οι έρευνες δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Σύμφωνα με μελέτες σε παιδιά, η εργασία σε κοντινή απόσταση, όπως η ανάγνωση από μια οθόνη, δεν φαίνεται να είναι ο βασικός παράγοντας.
Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η μείωση του χρόνου που περνάμε σε εξωτερικούς χώρους. Το φυσικό φως φαίνεται ότι ενεργοποιεί μηχανισμούς στον αμφιβληστροειδή που προστατεύουν την ανάπτυξη του ματιού και μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να επηρεάζει την όραση όχι μόνο επειδή κοιτάμε οθόνες, αλλά επειδή περνάμε πολύ λιγότερο χρόνο έξω. Παράλληλα, η εξάρτηση από ψηφιακές συσκευές συνδέεται με τη μείωση της μυϊκής δύναμης, ιδιαίτερα της δύναμης λαβής. Η ικανότητα να σφίγγουμε δυνατά το χέρι θεωρείται πλέον σημαντικός δείκτης γενικής υγείας και έχει συνδεθεί σε έρευνες ακόμη και με το προσδόκιμο ζωής.
Η μετάβαση σε έναν τρόπο ζωής βασισμένο στην καθιστική εργασία, στους υπολογιστές και στις οθόνες πιθανόν να συμβάλλει στη γενικότερη μείωση της φυσικής δραστηριότητας. Η αδυναμία των χεριών δεν αφορά μόνο τη δύναμη της λαβής, αλλά αποτελεί μέρος μιας συνολικότερης υποχώρησης της σωματικής άσκησης στην καθημερινότητα. Οι επιπτώσεις της τεχνολογίας αφορούν ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται ο εγκέφαλος και το σώμα. Οι ψηφιακές συσκευές μπορούν να βελτιώνουν ορισμένες συγκεκριμένες δεξιότητες, όπως η ταχύτητα στο πάτημα κουμπιών ή στην πλοήγηση σε μια οθόνη, όμως οι έρευνες δείχνουν ότι η υπερβολική έκθεση σε οθόνες μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη ευρύτερων κινητικών ικανοτήτων, ιδιαίτερα στα παιδιά.
Η σχέση ανάμεσα στις κινητικές δεξιότητες και στη γνωστική ανάπτυξη είναι ιδιαίτερα σημαντική στις μικρές ηλικίες. Οι δραστηριότητες που απαιτούν χρήση των χεριών, δημιουργικότητα και άμεση επαφή με τον φυσικό κόσμο, όπως η μαγειρική, οι χειροτεχνίες, η μουσική ή η γραφή με το χέρι, μπορούν να λειτουργήσουν αντισταθμιστικά απέναντι στην υπερβολική χρήση οθονών. Οι ειδικοί δεν υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία πρέπει να απορριφθεί ή ότι οι οθόνες αποτελούν από μόνες τους απειλή. Οι επιπτώσεις είναι συνήθως μικρές σε ατομικό επίπεδο και δεν οδηγούν αυτόματα σε σοβαρά προβλήματα. Ωστόσο, η συστηματική αλλαγή των καθημερινών συνηθειών σε ολόκληρες γενιές μπορεί να έχει μεγαλύτερες κοινωνικές συνέπειες.
Η πραγματική πρόκληση της ψηφιακής εποχής δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά η ανισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο. Όταν το σώμα περνά αμέτρητες ώρες ακίνητο μπροστά σε οθόνες και η επαφή με την κίνηση, τη φύση και τις χειρωνακτικές δραστηριότητες περιορίζεται, το ζήτημα δεν είναι μόνο η εμφάνιση ενός «λαιμού του κινητού» ή ενός προβλήματος στα μάτια. Είναι η σταδιακή αλλαγή του τρόπου με τον οποίο υπάρχουμε μέσα στον κόσμο. Η τεχνολογία μπορεί να αποτελεί εργαλείο απελευθέρωσης και δημιουργίας, αλλά χρειάζεται όρια ώστε να μην μετατρέψει το ανθρώπινο σώμα σε απλό εξάρτημα μιας ζωής που περνά σχεδόν αποκλειστικά μέσα από οθόνες.
About The Author
