Νέα μελέτη καταγράφει προσωρινή υποχώρηση της δραστηριότητας σε περιοχές του γνωστικού ελέγχου όταν παρακολουθούμε βίντεο που μας αρέσουν – Τι αποδεικνύει και τι όχι
Ένα βίντεο διαδέχεται το άλλο και, χωρίς να το καταλάβουμε, έχουν περάσει αρκετά λεπτά. Η αδιάκοπη παρακολούθηση περιεχομένου στο TikTok, στα Instagram Reels και στα YouTube Shorts αποτελεί πλέον καθημερινή συνήθεια για εκατομμύρια χρήστες.
Τι συμβαίνει, όμως, στον εγκέφαλο όταν μπαίνουμε σε αυτήν τη σχεδόν αυτόματη διαδικασία;
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό NeuroImage διαπίστωσε ότι, κατά την παρακολούθηση σύντομων βίντεο που άρεσαν στους συμμετέχοντες, μειωνόταν προσωρινά η δραστηριότητα σε δύο περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες συνδέονται με τον γνωστικό έλεγχο.
Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «κλείνει», ούτε αποδεικνύει ότι τα σύντομα βίντεο καταστρέφουν την προσοχή. Υποδεικνύει, ωστόσο, ότι το ευχάριστο και εύκολα καταναλώσιμο περιεχόμενο μπορεί να μας μεταφέρει προσωρινά σε έναν περισσότερο αυτόματο τρόπο επεξεργασίας.
Το scrolling μπήκε στον μαγνητικό τομογράφο
Στην προεγγεγραμμένη μελέτη συμμετείχαν 56 υγιείς νέοι ενήλικες, με μέση ηλικία τα 23,3 έτη. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Zhejiang χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία και μαγνητική φασματοσκοπία, εξετάζοντας τόσο την εγκεφαλική δραστηριότητα όσο και τις συγκεντρώσεις γλουταμινικού και GABA.
Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν δύο εξάλεπτες σειρές σύντομων βίντεο με ανθρώπους, κατοικίδια, παιχνίδια και εικόνες από τη φύση. Είχαν τη δυνατότητα να προσπεράσουν οποιοδήποτε βίντεο πατώντας ένα κουμπί.
Όσα παρακολουθούσαν μέχρι το τέλος κατατάχθηκαν από τους ερευνητές στα «προτιμώμενα», ενώ εκείνα που εγκατέλειπαν νωρίς χαρακτηρίστηκαν ως λιγότερο προτιμώμενα.
Οι δύο περιοχές που εμφάνισαν μειωμένη δραστηριότητα
Κατά την παρακολούθηση των προτιμώμενων βίντεο καταγράφηκε σημαντική μείωση της δραστηριότητας στον ραχιαίο πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου και στον αριστερό ραχιαίο πλάγιο προμετωπιαίο φλοιό.
Οι συγκεκριμένες περιοχές συμμετέχουν σε λειτουργίες όπως:
- η παρακολούθηση της συμπεριφοράς,
- η αξιολόγηση της απαιτούμενης προσπάθειας,
- η επίλυση αντικρουόμενων πληροφοριών,
- η εκούσια ρύθμιση των ενεργειών μας.
Στα βίντεο που δεν προτιμούσαν οι συμμετέχοντες, η δραστηριότητα στην πρώτη περιοχή δεν διέφερε σημαντικά από τα επίπεδα αναφοράς. Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι το λιγότερο ελκυστικό περιεχόμενο απαιτούσε περισσότερο ενεργό έλεγχο, καθώς ο χρήστης έπρεπε να αποφασίσει εάν θα συνέχιζε ή θα το προσπερνούσε.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης αυξημένη λειτουργική συνδεσιμότητα ανάμεσα στις δύο περιοχές, ιδιαίτερα κατά την προβολή προτιμώμενων βίντεο. Παράλληλα, υψηλότερες συγκεντρώσεις γλουταμινικού σε κατάσταση ηρεμίας συνδέθηκαν με μικρότερη καταστολή της δραστηριότητάς τους. Δεν διαπιστώθηκε αντίστοιχη σημαντική συσχέτιση με το GABA.
Τι δεν απέδειξε η έρευνα
Η μελέτη εξέτασε την άμεση αντίδραση του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια ολιγόλεπτης παρακολούθησης. Δεν παρακολούθησε τους συμμετέχοντες σε βάθος χρόνου και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει ότι τα σύντομα βίντεο προκαλούν μόνιμες αλλαγές στην προσοχή, στον αυτοέλεγχο ή στη γνωστική λειτουργία.
Επιπλέον, η μειωμένη δραστηριότητα μιας περιοχής δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με βλάβη. Μπορεί να αντανακλά ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα απαιτεί λιγότερη προσπάθεια ή ότι η επεξεργασία πραγματοποιείται περισσότερο αυτόματα.
Το μικρό και ηλικιακά περιορισμένο δείγμα σημαίνει επίσης ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν χωρίς πρόσθετη έρευνα σε παιδιά, μεγαλύτερους ανθρώπους ή χρήστες με προβληματική σχέση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η συζήτηση για τον σχεδιασμό των πλατφορμών
Τα ευρήματα δημοσιεύονται σε μια περίοδο έντονης συζήτησης για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα social media. Στις ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη ομοσπονδιακή δίκη κατά της Meta, με πολιτείες να υποστηρίζουν ότι χαρακτηριστικά όπως το ατελείωτο scrolling, οι ειδοποιήσεις και οι αλγοριθμικές προτάσεις σχεδιάστηκαν ώστε να ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση από ανηλίκους.
Η Meta αρνείται ότι επιδίωξε να προκαλέσει εθισμό σε παιδιά και υποστηρίζει ότι έχει επενδύσει στην προστασία των νεότερων χρηστών. Η δικαστική υπόθεση είναι ανεξάρτητη από τη συγκεκριμένη νευρολογική έρευνα και τα ευρήματα της μελέτης δεν αποδεικνύουν από μόνα τους τους ισχυρισμούς των πολιτειών.
Το βασικό συμπέρασμα είναι περισσότερο σύνθετο από έναν τρομακτικό τίτλο: όταν βλέπουμε σύντομα βίντεο που μας αρέσουν, ο εγκέφαλος φαίνεται να χρειάζεται λιγότερο ενεργό γνωστικό έλεγχο. Το αν αυτή η προσωρινή «χαλάρωση» μπορεί, έπειτα από μακροχρόνια και υπερβολική χρήση, να επηρεάσει την προσοχή ή την αυτορρύθμιση παραμένει ερώτημα για μελλοντικές έρευνες.
About The Author
