Τον Απρίλιο του 1984 μια ολόκληρη αποικία μελισσών ταξίδεψε με το διαστημικό λεωφορείο Challenger. Το μαθητικό πείραμα έδειξε ότι τα έντομα μπορούσαν να προσαρμοστούν στη μικροβαρύτητα και να κατασκευάσουν σχεδόν φυσιολογική κηρήθρα.
Τα διαστημικά λεωφορεία μετέφεραν συνήθως δορυφόρους, τηλεσκόπια και επιστημονικά όργανα. Στις 6 Απριλίου 1984, όμως, το Challenger της NASA απογειώθηκε έχοντας μαζί του ένα ιδιαίτερα ασυνήθιστο φορτίο: περίπου 3.300 μέλισσες και τη βασίλισσά τους.
Στόχος του πειράματος ήταν να διαπιστωθεί εάν οι μέλισσες μπορούσαν να επιβιώσουν σε συνθήκες μικροβαρύτητας και, κυρίως, εάν θα κατάφερναν να κατασκευάσουν την περίφημη εξαγωνική κηρήθρα χωρίς τη βαρύτητα ως σημείο προσανατολισμού.
Η αποστολή STS-41-C
Η αποστολή STS-41-C εκτοξεύθηκε από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι και επέστρεψε στη Γη στις 13 Απριλίου 1984, έπειτα από σχεδόν επτά ημέρες σε τροχιά.
Οι βασικοί στόχοι της ήταν η τοποθέτηση της επιστημονικής πλατφόρμας Long Duration Exposure Facility και η πρώτη επισκευή δορυφόρου στο Διάστημα. Οι αστροναύτες συνέλαβαν, επισκεύασαν και επανατοποθέτησαν σε τροχιά τον δορυφόρο Solar Maximum Mission.
Ανάμεσα στα μικρότερα πειράματα της αποστολής βρισκόταν και το Bee Enclosure Module, μια ειδικά σχεδιασμένη κυψέλη που τοποθετήθηκε στο μεσαίο κατάστρωμα του Challenger.
Ένα πείραμα που ξεκίνησε από μαθητή
Η ιδέα προήλθε από τον Νταν Πόσκεβιτς και εντάχθηκε στο πρόγραμμα μαθητικής συμμετοχής της NASA. Το πείραμα υποστηρίχθηκε τεχνικά από τη Honeywell και περιλάμβανε δύο πλαίσια στα οποία οι μέλισσες μπορούσαν να δημιουργήσουν κηρήθρα.
Κάμερες κατέγραφαν διαρκώς τη δραστηριότητά τους, ενώ η θερμοκρασία και ο φωτισμός ελέγχονταν ώστε οι συνθήκες να προσεγγίζουν εκείνες της Γης. Μια αντίστοιχη αποικία παρέμεινε στο έδαφος για τη σύγκριση των αποτελεσμάτων.
Γιατί η βαρύτητα έχει σημασία για τις μέλισσες
Στη Γη οι μέλισσες χρησιμοποιούν τη βαρύτητα για να προσανατολίζονται μέσα στη σκοτεινή κυψέλη. Παίζει επίσης ρόλο στον περίφημο «χορό» τους, μέσω του οποίου μεταφέρουν πληροφορίες για την κατεύθυνση και την απόσταση μιας πηγής τροφής.
Οι ερευνητές ήθελαν να διαπιστώσουν εάν η απουσία ενός σταθερού «πάνω» και «κάτω» θα επηρέαζε τη συμπεριφορά τους ή τη γεωμετρία της κηρήθρας.
Ο αρχικός αποπροσανατολισμός
Στις πρώτες ημέρες της αποστολής οι μέλισσες δυσκολεύονταν να ελέγξουν την κίνησή τους. Χωρίς τη βοήθεια της βαρύτητας, προσέκρουαν στα τοιχώματα της ειδικής κυψέλης και εμφάνιζαν προβλήματα στον προσανατολισμό του σώματός τους.
Σταδιακά, όμως, προσαρμόστηκαν. Μέχρι το τέλος της πτήσης μπορούσαν να περπατούν, να αιωρούνται και να μετακινούνται μέσα στον περιορισμένο χώρο. Οι αστροναύτες παρατήρησαν ότι πολλές πετούσαν πλέον από το ένα σημείο στο άλλο.
Κατασκεύασαν 200 τετραγωνικά εκατοστά κηρήθρας
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα ήταν ότι η αποικία δεν σταμάτησε να λειτουργεί. Μέσα σε περίπου μία εβδομάδα οι μέλισσες κατασκεύασαν σχεδόν 200 τετραγωνικά εκατοστά κηρήθρας και αποθήκευσαν σε αυτή σιρόπι ζάχαρης.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα κελιά διατηρούσαν το χαρακτηριστικό εξαγωνικό σχήμα τους. Η πυκνότητα, το βάθος, η διάμετρος και το πάχος των τοιχωμάτων τους ήταν παρόμοια με εκείνα των κηρηθρών που κατασκευάζονται στη Γη.
Η βασική διαφορά ήταν ότι τα κελιά δεν παρουσίαζαν σταθερή κλίση προς τα επάνω ή προς τα κάτω, αφού στη μικροβαρύτητα δεν υπήρχε συγκεκριμένη κατακόρυφη κατεύθυνση.
Η βασίλισσα γέννησε 35 αυγά
Η βασίλισσα συνέχισε επίσης τη βιολογική της λειτουργία, γεννώντας περίπου 35 αυγά μέσα στη νέα κηρήθρα. Τα αυγά, ωστόσο, δεν επέζησαν από τη διαδικασία μεταφοράς της αποικίας σε κανονική κυψέλη μετά την επιστροφή στη Γη.
Η συνολική θνησιμότητα των μελισσών κατά τη διάρκεια της αποστολής χαρακτηρίστηκε χαμηλή, δείχνοντας ότι μια οργανωμένη αποικία μπορούσε να αντέξει για μικρό χρονικό διάστημα στις ασυνήθιστες συνθήκες της διαστημικής πτήσης.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν το 1985 στο επιστημονικό περιοδικό Apidologie. Στη μελέτη η πτήση αναφέρεται ως STS-13, την αρχική ονομασία της αποστολής πριν μετονομαστεί σε STS-41-C.
Γιατί το πείραμα παραμένει επίκαιρο
Περισσότερα από 40 χρόνια αργότερα, το πείραμα εξακολουθεί να έχει επιστημονικό ενδιαφέρον. Οι μελλοντικές αποστολές μεγάλης διάρκειας προς τη Σελήνη ή τον Άρη θα χρειαστούν βιώσιμα συστήματα παραγωγής τροφίμων και καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικοί οργανισμοί αντιδρούν στη μικροβαρύτητα.
Επιστημονική ανασκόπηση του 2025 συμπεριέλαβε τις μέλισσες στα έντομα που έχουν μελετηθεί σε διαστημικές συνθήκες, επισημαίνοντας ότι ορισμένα είδη ενδέχεται να μπορούν να αποτελέσουν μέρος μελλοντικών συστημάτων υποστήριξης μακροχρόνιων αποστολών.
Το πείραμα του Challenger απέδειξε κάτι εντυπωσιακό: ακόμη και χωρίς σαφή αίσθηση του πάνω και του κάτω, οι μέλισσες διατήρησαν την κοινωνική οργάνωσή τους και κατασκεύασαν ένα από τα τελειότερα γεωμετρικά δημιουργήματα της φύσης.
About The Author
