Περισσότερα από 20 δισ. ευρώ θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην ελληνική γεωργία και στις αγροτικές περιοχές μέσω της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για την περίοδο 2028–2034, σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης. Το ποσό δεν αποτελεί ακόμη οριστική εθνική κατανομή, καθώς το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση. Για τη νέα ΚΑΠ στην Ελλάδα, το πραγματικό στοίχημα είναι τα διαθέσιμα χρήματα να μετατραπούν σε παραγωγικές επενδύσεις, χαμηλότερο κόστος και σταθερό αγροτικό εισόδημα.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της τέταρτης συνεδρίασης του Εθνικού Διαλόγου για τη νέα ΚΑΠ, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή στη Θεσσαλονίκη. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης υπογράμμισε ότι η επόμενη προγραμματική περίοδος δεν πρέπει να περιοριστεί στη διανομή επιδοτήσεων, αλλά να συνδεθεί με την παραγωγικότητα, την τεχνολογία, τις υποδομές και την ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς έθεσε ως βασικές προτεραιότητες τη διαχείριση του νερού, τη στήριξη των νέων αγροτών, την ενίσχυση των συνεργατικών σχημάτων και την αντιμετώπιση του υψηλού κόστους παραγωγής.
Η πρώτη μεγάλη πρόκληση αφορά το νερό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση, η γεωργία και η άρδευση αντιπροσωπεύουν περίπου το 80%–85% της κατανάλωσης νερού στη χώρα. Η κλιματική αλλαγή, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και τα παλαιά αρδευτικά δίκτυα καθιστούν αναγκαία μια συνολική στρατηγική.
Οι διαθέσιμοι πόροι μπορούν να υποστηρίξουν την αντικατάσταση δικτύων με μεγάλες απώλειες, τη δημιουργία μικρών ταμιευτήρων, την εγκατάσταση μετρητών κατανάλωσης και την εφαρμογή συστημάτων άρδευσης ακριβείας. Αισθητήρες υγρασίας, μετεωρολογικοί σταθμοί και αυτοματοποιημένη στάγδην άρδευση μπορούν να περιορίσουν την κατανάλωση χωρίς αντίστοιχη μείωση της παραγωγής.
Το ζητούμενο, πάντως, δεν είναι η χρηματοδότηση μεμονωμένου εξοπλισμού χωρίς σχέδιο. Κάθε επένδυση χρειάζεται να συνδέεται με συγκεκριμένους δείκτες: πόσα κυβικά μέτρα νερού εξοικονομούνται, πόσο μειώνεται η απαιτούμενη ενέργεια και ποια είναι η επίδραση στο κόστος ανά στρέμμα ή μονάδα προϊόντος.
Ο δεύτερος άξονας αφορά το κόστος παραγωγής. Η ενέργεια, τα λιπάσματα, οι ζωοτροφές, τα καύσιμα και η χρηματοδότηση επιβαρύνουν σημαντικά τις ελληνικές εκμεταλλεύσεις. Η νέα ΚΑΠ μπορεί να συμβάλει με επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά για ιδιοκατανάλωση, αποδοτικότερα μηχανήματα, γεωργία ακριβείας, βελτιωμένα θερμοκήπια και συστήματα εξοικονόμησης εισροών.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι συλλογικές υποδομές. Ομάδες παραγωγών και συνεταιρισμοί μπορούν να αξιοποιούν από κοινού μηχανήματα, ψυκτικούς θαλάμους, εγκαταστάσεις διαλογής και μονάδες μεταποίησης. Έτσι περιορίζεται το κόστος για κάθε εκμετάλλευση και αυξάνεται η διαπραγματευτική δύναμη απέναντι στην αγορά.
Στη συνεδρίαση ανακοινώθηκε ότι επίκειται νέα πρόσκληση για Σχέδια Βελτίωσης δημόσιας δαπάνης 263,5 εκατ. ευρώ, με στόχο τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων και την εξοικονόμηση νερού και ενέργειας. Η συγκεκριμένη πρόσκληση αφορά το υφιστάμενο χρηματοδοτικό πλαίσιο και δεν πρέπει να συγχέεται με τη μελλοντική ΚΑΠ 2028–2034.
Το τρίτο κρίσιμο μέτωπο είναι το σύστημα αγροτικών πληρωμών. Η κυβέρνηση έχει επιλέξει τη μεταφορά των σχετικών αρμοδιοτήτων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ και δηλώνει ότι δεν θα επιστρέψει στο προηγούμενο μοντέλο. Στόχος είναι οι ενισχύσεις να καταβάλλονται στους πραγματικούς δικαιούχους, με περισσότερες ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και μικρότερο κίνδυνο λαθών ή παράτυπων πληρωμών.
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταβλήθηκαν, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Κωστής Χατζηδάκης, συνολικά 1,126 δισ. ευρώ προς τους αγρότες, ποσό αυξημένο κατά 101 εκατ. ευρώ σε σχέση με τον αρχικό στόχο. Από αυτά, τα 802,4 εκατ. ευρώ αφορούσαν πληρωμές του Πυλώνα Ι. Το νέο σύστημα βρίσκεται ακόμη σε περίοδο προσαρμογής, επομένως η ταχύτητα δεν αρκεί από μόνη της: χρειάζονται διαφάνεια, δυνατότητα διόρθωσης των στοιχείων και σαφής ενημέρωση των παραγωγών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΚΑΠ μετά το 2027 αποτελεί μέρος του προτεινόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028–2034. Η πρόταση προβλέπει τουλάχιστον 293,7 δισ. ευρώ για εισοδηματική στήριξη των αγροτών σε ολόκληρη την ΕΕ και αποθεματικό κρίσεων 6,3 δισ. ευρώ. Προτείνει επίσης σταδιακή μείωση των ενισχύσεων για τις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις και ανώτατο όριο 100.000 ευρώ ανά εκμετάλλευση τον χρόνο. Οι λεπτομέρειες παρουσιάζονται στην επίσημη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ΚΑΠ 2028–2034.
Για τους παραγωγούς, η άμεση πρακτική προτεραιότητα είναι να διαχωρίσουν τις ήδη ανοικτές ή επικείμενες προσκλήσεις από τα μελλοντικά μέτρα που εξακολουθούν να συζητούνται. Όσοι σχεδιάζουν επένδυση μπορούν να προετοιμάσουν ενεργειακή και υδατική αποτύπωση της εκμετάλλευσης, προσφορές εξοπλισμού, στοιχεία νόμιμης κατοχής των αγροτεμαχίων και ένα επιχειρηματικό σχέδιο με μετρήσιμη μείωση του κόστους.
Παράλληλα, είναι απαραίτητος ο τακτικός έλεγχος των στοιχείων στην ψηφιακή πλατφόρμα πληρωμών, καθώς λάθη σε αγροτεμάχια, καλλιέργειες ή δικαιώματα μπορούν να προκαλέσουν καθυστερήσεις και διοικητικές εμπλοκές.
Η συζήτηση για τα 20 δισ. ευρώ είναι σημαντική, αλλά δεν αρκεί. Η επιτυχία της νέας ΚΑΠ θα κριθεί από το ποσοστό των πόρων που θα δημιουργήσει διατηρήσιμη παραγωγική αξία: μικρότερη κατανάλωση νερού και ενέργειας, ισχυρότερες συλλογικές επιχειρήσεις, περισσότερους νέους αγρότες και ένα αξιόπιστο σύστημα πληρωμών. Μέχρι την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων, το ποσό πρέπει να παρουσιάζεται ως προβλεπόμενο και διεκδικούμενο, όχι ως ήδη κατοχυρωμένο κονδύλι.
