Νέες κατευθυντήριες γραμμές για την καλύτερη προετοιμασία των πολιτών απέναντι σε έκτακτες ανάγκες παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη κάθε νοικοκυριό να μπορεί να καλύψει τις βασικές του ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες.
Η φιλοσοφία της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής δεν βασίζεται, όπως διευκρινίζεται, στη δημιουργία φόβου, αλλά στην καλλιέργεια μιας κοινής κουλτούρας ετοιμότητας, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν σε περίπτωση σοβαρής κρίσης.
Οι κατευθυντήριες γραμμές παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026 από την επίτροπο Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib και αποτελούν συνέχεια της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ που είχε παρουσιαστεί τον Μάρτιο του 2025.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εστιάζει σε τέσσερις βασικούς άξονες: την αυτάρκεια των πολιτών για 72 ώρες, την εκπαίδευση ετοιμότητας από μικρή ηλικία, τη συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία και την αποτελεσματικότερη ενημέρωση για κινδύνους και απειλές.
Ο λόγος που επιλέχθηκε το χρονικό διάστημα των τριών ημερών είναι ότι σε μια μεγάλη κρίση μπορεί να υπάρξουν ταυτόχρονα προβλήματα στην ηλεκτροδότηση, την υδροδότηση, τις επικοινωνίες ή ακόμη και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Τις πρώτες ώρες, οι αρμόδιες υπηρεσίες ενδέχεται να χρειάζονται χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να φτάσουν στις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο.
Στο πλαίσιο αυτό, οι πολίτες ενθαρρύνονται να διαθέτουν ένα βασικό σακίδιο έκτακτης ανάγκης ή ένα μικρό απόθεμα στο σπίτι, στο οποίο θα υπάρχουν νερό, τρόφιμα, απαραίτητα φάρμακα και εναλλακτικά μέσα φωτισμού, θέρμανσης ή ψύξης. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην εκμάθηση πρώτων βοηθειών και βασικών δεξιοτήτων αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων.
Η ετοιμότητα προβλέπεται να περάσει σταδιακά και στα σχολεία, ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν πώς να αναγνωρίζουν έναν κίνδυνο, να αξιολογούν σωστά τις πληροφορίες που λαμβάνουν και να γνωρίζουν πώς και από ποιον να ζητήσουν βοήθεια.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει και για τα άτομα με αναπηρία, με στόχο οι προειδοποιήσεις, οι οδηγίες και οι διαδικασίες εκκένωσης να είναι προσβάσιμες σε όλους. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θέτει στο επίκεντρο και την προστασία από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.
Μάλιστα, η Κομισιόν προτείνει από το 2027 να καθιερωθεί κάθε 23 Οκτωβρίου ως Ημέρα Ετοιμότητας της ΕΕ, με στόχο η πρόληψη και η σωστή προετοιμασία να μπουν περισσότερο στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών.
Οι 72 ώρες, πάντως, δεν σημαίνουν ότι μια κρίση θα διαρκέσει υποχρεωτικά τρεις ημέρες ή ότι οι πολίτες θα παραμένουν χωρίς βοήθεια για αυτό το διάστημα. Πρόκειται για ένα ελάχιστο χρονικό σημείο αναφοράς, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες κατά την πρώτη και πιο δύσκολη φάση ενός έκτακτου γεγονότος.
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Ευθύμης Λέκκας επισημαίνει ότι μια σοβαρή αστοχία σε δίκτυο ηλεκτροδότησης ή ύδρευσης μπορεί πράγματι να διαρκέσει περίπου τρεις ημέρες, κάτι που καθιστά χρήσιμη την ύπαρξη βασικών αποθεμάτων σε κάθε σπίτι.
Όπως σημειώνει, ακόμη και μια διακοπή νερού ή ρεύματος στην Αθήνα εξαιτίας σεισμού, πυρκαγιάς ή άλλου σοβαρού περιστατικού θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές δυσκολίες στην καθημερινότητα. Για αυτό, η διατήρηση ενός αποθέματος νερού και άλλων βασικών αγαθών θεωρείται περισσότερο μια πρακτική πρόληψης παρά ένδειξη ότι υπάρχει κάποια συγκεκριμένη απειλή.
Σημαντικό είναι επίσης ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι μη δεσμευτικές. Δεν προβλέπονται κυρώσεις για όσους δεν τις εφαρμόζουν και δεν επιβάλλεται ένα ενιαίο σχέδιο σε όλα τα κράτη-μέλη. Κάθε χώρα παραμένει υπεύθυνη για τη διαμόρφωση των δικών της μέτρων, ανάλογα με τους κινδύνους και τις ιδιαίτερες ανάγκες της.
Όσον αφορά την Ελλάδα, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές της Πολιτικής Προστασίας, δεν υπάρχει προς το παρόν ένα αντίστοιχο ενιαίο σακίδιο ή σχέδιο 72ωρης αυτάρκειας. Υπάρχουν, ωστόσο, επίσημες οδηγίες προστασίας για φυσικές καταστροφές, βιομηχανικά ατυχήματα και άλλα περιστατικά έκτακτης ανάγκης.
Το βασικό μήνυμα της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής είναι απλό: όχι πανικός, αλλά προετοιμασία. Ένα μικρό απόθεμα βασικών αγαθών, ένα οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης και μερικές βασικές γνώσεις μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικά στις πρώτες ώρες μιας σοβαρής κρίσης.
