Στο ΙΤΕ εγκαθίσταται ο επίγειος σταθμός επικοινωνίας με το εθνικό σμήνος μικροδορυφόρων
Κεντρικό ρόλο στις διαστημικές υποδομές της Ελλάδας αποκτά η Κρήτη, με την εγκατάσταση επίγειου δορυφορικού σταθμού στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο.
Ο σταθμός θα αποτελέσει το κέντρο επιχειρησιακής επικοινωνίας με το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων, αναλαμβάνοντας υπηρεσίες τηλεμετρίας, τηλεχειρισμού και μεταφοράς δεδομένων από το Διάστημα προς το έδαφος. Μέσω της νέας υποδομής θα παρακολουθείται η κατάσταση των δορυφόρων, θα αποστέλλονται εντολές λειτουργίας και θα λαμβάνονται τα δεδομένα που συλλέγουν κατά τις διελεύσεις τους πάνω από την Ελλάδα.
Για την εγκατάσταση του σταθμού και του απαραίτητου εξοπλισμού έχει υπογραφεί σύμβαση μίσθωσης μεταξύ του ΙΤΕ και της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Η σύμβαση έχει ως ημερομηνία έναρξης την 1η Νοεμβρίου 2025, σύμφωνα με το κοινό δελτίο Τύπου του Υπουργείου και του ΙΤΕ.
Η υποδομή εντάσσεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA). Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε περίπου 200 εκατ. ευρώ και καλύπτεται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – NextGenerationEU.
Επικεφαλής της κοινοπραξίας που ανέλαβε την κατασκευή του σταθμού είναι η Open Cosmos Aegean, ενώ η ελληνική εταιρεία Libre Space Foundation ολοκλήρωσε την εγκατάστασή του. Η συμμετοχή ελληνικών φορέων και επιχειρήσεων αποτελεί σημαντικό στοιχείο του προγράμματος, το οποίο επιδιώκει να ενισχύσει την εγχώρια τεχνογνωσία και τη διαστημική βιομηχανία.
Τα δεδομένα του ελληνικού σμήνους μικροδορυφόρων αναμένεται να αξιοποιούνται σε κρίσιμους τομείς, όπως η Πολιτική Προστασία, η έγκαιρη αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, η παρακολούθηση δασικών πυρκαγιών, η προστασία του περιβάλλοντος, η γεωργία ακριβείας, η θαλάσσια επιτήρηση και ο χωροταξικός σχεδιασμός.
Η επιλογή του ΙΤΕ για τη φιλοξενία του σταθμού συνδέεται με τη μακρόχρονη επιστημονική δραστηριότητά του στη δορυφορική τηλεπισκόπηση, την αστροφυσική, τις προηγμένες τηλεπικοινωνίες, τις κβαντικές επικοινωνίες και τη διαστημική επιτήρηση.
Το Ίδρυμα λειτουργεί επίσης, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, μία από τις σημαντικότερες υποδομές αστροφυσικής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Στον Σκίνακα αναπτύσσονται παράλληλα τεχνολογίες για την επιτήρηση του Διαστήματος και την ασφαλή επικοινωνία εδάφους-δορυφόρων μέσω λέιζερ.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, υπογράμμισε ότι στόχος είναι η δημιουργία ενός ισχυρού διαστημικού οικοσυστήματος με ελληνική συμμετοχή, το οποίο θα προσφέρει μετρήσιμα οφέλη στην κοινωνία και στην οικονομία.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, χαρακτήρισε τη φιλοξενία του σταθμού σημαντική ευθύνη και επιβεβαίωση της επιστημονικής επάρκειας του Ιδρύματος σε έργα υψηλής τεχνολογικής και εθνικής σημασίας.
Η νέα εγκατάσταση συμπίπτει χρονικά με τη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης σε Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST) μέσω του έργου SPACE-Crete, για το οποίο το ΙΤΕ εξασφάλισε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 35 εκατ. ευρώ.
Ο συνδυασμός του επίγειου σταθμού, του Αστεροσκοπείου Σκίνακα και του νέου Κέντρου Αριστείας ενισχύει τη θέση της Κρήτης στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη, δημιουργώντας έναν ολοκληρωμένο κόμβο για τη συλλογή, την ανάλυση και την επιχειρησιακή αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων.
