Η νέα κλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης, καθώς οι αγορές ανησυχούν για νέες διαταραχές στη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ενισχύθηκε μετά την ανταλλαγή στρατιωτικών πληγμάτων, περιορίζοντας τις προσδοκίες για γρήγορη αποκλιμάκωση. Η αντίδραση στις αγορές ήταν άμεση: στις πρωινές συναλλαγές της 2ας Σεπτεμβρίου το Brent ενισχύθηκε κατά 0,8%, στα 95,40 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI έφτασε τα 90,66 δολάρια. Μία ημέρα νωρίτερα, τα δύο συμβόλαια είχαν καταγράψει άνοδο άνω των τεσσάρων δολαρίων. (Reuters)
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας στον κόσμο. Από το συγκεκριμένο πέρασμα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό οι εξαγωγές χωρών όπως το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα πέρασαν από τα Στενά το 2025, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 34% του παγκόσμιου εμπορίου αργού. Από την ίδια διαδρομή μεταφέρθηκε και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας)
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ο φόβος ενός μεγαλύτερου περιορισμού της ναυσιπλοΐας αρκεί για να αυξήσει τις τιμές. Οι αγοραστές αναζητούν εναλλακτικές πηγές, τα ασφάλιστρα των πλοίων ανεβαίνουν και το κόστος μεταφοράς ενσωματώνεται σταδιακά στην τελική τιμή των καυσίμων.
Σε υψηλό τριών ετών το φυσικό αέριο
Η πίεση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Η τιμή αναφοράς του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, το ολλανδικό TTF, ξεπέρασε τα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023.
Η άνοδος συνδέεται με την αβεβαιότητα γύρω από τις εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο και με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ευρωπαϊκές χώρες στην αναπλήρωση των αποθεμάτων τους πριν από τον χειμώνα. (Euronews)
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Κατάρ, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG παγκοσμίως, καθώς σχεδόν το σύνολο των θαλάσσιων εξαγωγών του πρέπει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.
Πώς επηρεάζονται τα νοικοκυριά
Η άνοδος των διεθνών τιμών δεν μεταφέρεται πάντοτε αμέσως και με την ίδια ένταση στους λογαριασμούς. Η επίδραση εξαρτάται από τη διάρκεια της κρίσης, τα αποθέματα, τα συμβόλαια των προμηθευτών, τη φορολογία και τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμολογίων.
Εάν, όμως, οι υψηλές τιμές διατηρηθούν, οι καταναλωτές μπορεί να αντιμετωπίσουν:
- Ακριβότερη βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης.
- Αυξημένο κόστος θέρμανσης.
- Πιέσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
- Ανατιμήσεις σε προϊόντα λόγω υψηλότερων μεταφορικών και παραγωγικών εξόδων.
- Αύξηση του κόστους αεροπορικών και ακτοπλοϊκών μετακινήσεων.
Η σύγκριση των διαθέσιμων τιμολογίων, ο έλεγχος των όρων κάθε σύμβασης και η μείωση της άσκοπης κατανάλωσης μπορούν να περιορίσουν μέρος της επιβάρυνσης. Οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν σαφέστερη ενημέρωση των καταναλωτών και ευκολότερη σύγκριση των προσφορών των προμηθευτών. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
Ποιες επιχειρήσεις είναι περισσότερο ευάλωτες
Μεγαλύτερη έκθεση έχουν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι μεταφορές, η ναυτιλία, οι αεροπορικές εταιρείες και οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ή πετρελαϊκά προϊόντα στην παραγωγή τους.
Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είναι επίσης ευάλωτες, επειδή συνήθως διαθέτουν μικρότερα περιθώρια κέρδους και περιορισμένη δυνατότητα να απορροφήσουν τις αυξήσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις αναγκάζονται να μεταφέρουν μέρος του πρόσθετου κόστους στις τελικές τιμές.
Οι επιχειρήσεις μπορούν να εξετάσουν:
- Την επανεκτίμηση των συμβολαίων προμήθειας ενέργειας.
- Τη διενέργεια δοκιμών αντοχής για διαφορετικά επίπεδα τιμών.
- Τη διαφοροποίηση προμηθευτών και μορφών ενέργειας.
- Επενδύσεις σε εξοικονόμηση και ενεργειακή αποδοτικότητα.
- Τη χρήση κατάλληλων μηχανισμών αντιστάθμισης κινδύνου, με εξειδικευμένη οικονομική καθοδήγηση.
- Την αξιοποίηση διαθέσιμων προγραμμάτων κρατικής ή ευρωπαϊκής στήριξης.
Η πρώτη αντίδραση των αγορών αντανακλά κυρίως τον φόβο για το τι μπορεί να ακολουθήσει. Εάν η ένταση αποκλιμακωθεί και αποκατασταθούν οι ενεργειακές ροές, μέρος των αυξήσεων μπορεί να υποχωρήσει.
Εάν, αντίθετα, οι περιορισμοί διαρκέσουν, η πίεση θα περάσει σταδιακά από τις διεθνείς αγορές στα καύσιμα, στο ηλεκτρικό ρεύμα, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές πολλών καταναλωτικών προϊόντων.
Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, το επόμενο διάστημα απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση των συμβολαίων και των λογαριασμών. Για την Ευρώπη, η κρίση αποτελεί ακόμη μία υπενθύμιση ότι η μεγάλη εξάρτηση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων παραμένει σημαντική οικονομική και γεωπολιτική αδυναμία.
