Η Ευρώπη χρειάζεται να μειώσει τις κρίσιμες εξαρτήσεις της από άλλες ισχυρές οικονομίες και να ενισχύσει την ικανότητά της να χρηματοδοτεί την ανάπτυξή της. Η προειδοποίηση της προέδρου της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, αφορά την οικονομική ασφάλεια, τις κεφαλαιαγορές, την τεχνητή νοημοσύνη και το ψηφιακό ευρώ. Παρακάτω θα δείτε τι σημαίνει η έκκληση να γίνει η Ευρώπη «αναντικατάστατη» και ποιες αλλαγές θεωρούνται κρίσιμες.
Ο όρος δεν σημαίνει απομόνωση ή διακοπή του εμπορίου με τις ΗΠΑ, την Κίνα ή άλλους εταίρους. Περιγράφει την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να διαθέτει αρκετές δικές της δυνατότητες, υποδομές και χρηματοδοτικά εργαλεία ώστε να μην εξαρτάται υπερβολικά από αποφάσεις τρίτων.
Η εξάρτηση γίνεται στρατηγικός κίνδυνος όταν αφορά κρίσιμες εισροές, τεχνολογίες ή υπηρεσίες που δύσκολα αντικαθίστανται σε περιόδους κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα σημαίνει διαφοροποίηση προμηθευτών, ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και δυνατότητα συντονισμένης αντίδρασης.
Η Λαγκάρντ έχει ζητήσει ταχύτερη πρόοδο προς μια πιο ενιαία ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων. Σήμερα, οι διαφορετικοί εθνικοί κανόνες και οι κατακερματισμένες αγορές μπορούν να δυσκολεύουν τις επιχειρήσεις που αναζητούν χρηματοδότηση πέρα από τα σύνορα της χώρας τους.
Μια βαθύτερη ενοποίηση θα μπορούσε να διευρύνει τις επιλογές χρηματοδότησης για νεοφυείς επιχειρήσεις και ώριμες εταιρείες, καθώς και να βοηθήσει τις αποταμιεύσεις να κατευθυνθούν σε επενδύσεις εντός της Ευρώπης. Δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ανάπτυξης: απαιτεί κοινά πρότυπα, αποτελεσματική εποπτεία και εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Οι σχέσεις με τις μεγάλες δυνάμεις έχουν διαφορετική οικονομική και γεωπολιτική διάσταση. Οι ΗΠΑ παραμένουν σημαντικός σύμμαχος και εμπορικός εταίρος, ενώ η Κίνα αποτελεί ταυτόχρονα μεγάλη αγορά, ανταγωνιστή και κρίσιμο κρίκο σε ορισμένες αλυσίδες εφοδιασμού. Η Ρωσία, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ανέδειξε με έντονο τρόπο τους κινδύνους που προκύπτουν όταν η Ευρώπη εξαρτάται από έναν προμηθευτή στρατηγικής σημασίας.
Η ζητούμενη απάντηση δεν είναι να αντικατασταθεί μία εξάρτηση με μια άλλη. Είναι να περιοριστούν τα ευάλωτα σημεία, να υπάρχουν εναλλακτικές πηγές και να αξιολογούνται οι οικονομικές σχέσεις μαζί με τις συνέπειες για την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα σε κλάδους όπως η βιομηχανία, η υγεία και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Για να αποκομίσει η Ευρώπη τα οφέλη, χρειάζεται πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, δεδομένα, δεξιότητες και κεφάλαια, αλλά και ένα σαφές πλαίσιο για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας.
Η επίσημη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Κανονισμό Τεχνητής Νοημοσύνης περιγράφει το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξη και χρήση συστημάτων AI. Η ρύθμιση είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας: η καινοτομία χρειάζεται επίσης επενδύσεις και δυνατότητα επέκτασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Το ψηφιακό ευρώ είναι έργο της ΕΚΤ και αφορά μια πιθανή ψηφιακή μορφή του δημόσιου χρήματος, συμπληρωματική προς τα μετρητά και τις ιδιωτικές ηλεκτρονικές πληρωμές. Στόχος είναι να διατηρηθεί η πρόσβαση σε χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ένα περιβάλλον όπου οι καθημερινές συναλλαγές γίνονται όλο και πιο ψηφιακές.
Η συζήτηση συνδέεται επίσης με την ανθεκτικότητα των πληρωμών και την ευρωπαϊκή υποδομή. Το ψηφιακό ευρώ δεν θα λύσει αυτομάτως όλα τα ζητήματα εξάρτησης· η αξία του θα εξαρτηθεί από τον σχεδιασμό, την προστασία της ιδιωτικότητας, την ασφάλεια και την ευρεία αποδοχή του.
Η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έδειξε πώς μια εξωτερική διαταραχή μπορεί να επηρεάσει το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Παράλληλα, η συγκέντρωση τεχνολογικών υποδομών και η παγκόσμια κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύουν τη σημασία της πρόσβασης σε υπολογιστικούς πόρους, δεξιότητες και χρηματοδότηση.
Αυτά τα παραδείγματα δεν αποδεικνύουν ότι η αυτάρκεια είναι εφικτή ή επιθυμητή σε κάθε τομέα. Δείχνουν, όμως, γιατί η χαρτογράφηση κρίσιμων εξαρτήσεων και η δημιουργία εναλλακτικών λύσεων αποτελούν πρακτικά εργαλεία οικονομικής πολιτικής.
Για τις επιχειρήσεις, χρήσιμο πρώτο βήμα είναι να εξετάσουν πού βρίσκονται οι βασικοί προμηθευτές, οι ψηφιακές υπηρεσίες και οι πηγές χρηματοδότησής τους. Για τους πολίτες και τους επενδυτές, αξίζει να παρακολουθούν τις αποφάσεις για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, τις ευρωπαϊκές πολιτικές για την AI και την πρόοδο του ψηφιακού ευρώ.
Το βασικό μήνυμα της Λαγκάρντ είναι ότι η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν χτίζεται με μία μόνο πρωτοβουλία. Χρειάζεται σταθερή συνεργασία μεταξύ κρατών, κοινές αγορές και επενδύσεις που μετατρέπουν την καινοτομία σε πραγματική παραγωγική ικανότητα.
