Οι μπάμιες ανήκουν στα φαγητά που δύσκολα αφήνουν κάποιον αδιάφορο. Για ορισμένους αποτελούν ένα από τα πιο αγαπημένα καλοκαιρινά λαδερά, ενώ άλλοι δεν θέλουν ούτε να τις βλέπουν στο πιάτο τους. Πίσω από την ιδιαίτερη γεύση και υφή τους, όμως, κρύβεται και μια ενδιαφέρουσα ιστορία για την προέλευση του ονόματός τους.
Η λέξη «μπάμια» είναι σήμερα κανονικό και πλήρως ενσωματωμένο μέρος της ελληνικής γλώσσας, αλλά δεν έχει ελληνική ετυμολογική προέλευση. Όπως συνέβη με πολλές λέξεις που σχετίζονται με τη μαγειρική, πέρασε στα ελληνικά έπειτα από μια μακρά διαδρομή μέσα από διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς.
Από πού προέρχεται η λέξη «μπάμια»
Σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, η λέξη προέρχεται από το τουρκικό «bamya», το οποίο με τη σειρά του έχει αραβική καταγωγή.
Η λέξη προσαρμόστηκε φωνητικά και ορθογραφικά στα ελληνικά, όπως συνέβη και με αρκετούς ακόμη γνωστούς γαστρονομικούς όρους. Το γιαούρτι, ο ντολμάς, ο μπακλαβάς και πολλά άλλα φαγητά διατηρούν στα ονόματά τους τα ίχνη των πολιτισμών που συναντήθηκαν επί αιώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η «μπάμια» δεν είναι ελληνική λέξη. Είναι απολύτως ελληνική ως μέρος του σημερινού λεξιλογίου, απλώς αποτελεί δάνειο ως προς την ιστορική της προέλευση.
Ιβίσκος ή αβελμόσχος;
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο αφορά το επιστημονικό όνομα του φυτού. Οι μπάμιες αναφέρονται σε παλαιότερα συγγράμματα ως «ιβίσκος ο εδώδιμος», από την ονομασία Hibiscus esculentus.
Η συγκεκριμένη ονομασία, ωστόσο, αντιστοιχεί σε παλαιότερη βοτανική ταξινόμηση. Το αποδεκτό σήμερα επιστημονικό όνομα είναι Abelmoschus esculentus (L.) Moench, επομένως η ακριβέστερη ελληνική απόδοση είναι «αβελμόσχος ο εδώδιμος». Ο «ιβίσκος ο εδώδιμος» εξακολουθεί να συναντάται, αλλά θεωρείται ιστορικό επιστημονικό συνώνυμο, σύμφωνα με τη διεθνή βάση δεδομένων Plants of the World Online των Βασιλικών Βοτανικών Κήπων Kew.
Η σύγχυση δεν είναι εντελώς παράλογη. Ο αβελμόσχος ανήκει στην ίδια ευρύτερη βοτανική οικογένεια με τους ιβίσκους και τα φυτά παρουσιάζουν ορισμένες εμφανείς ομοιότητες, ιδιαίτερα στα άνθη τους.
Από ποια περιοχή κατάγονται οι μπάμιες
Η ακριβής περιοχή προέλευσης της μπάμιας αποτέλεσε για χρόνια αντικείμενο διαφορετικών θεωριών. Παλαιότερες αναφορές τοποθετούσαν την καταγωγή της στη βορειοανατολική Αφρική, κυρίως στην περιοχή της Αιθιοπίας και του Σουδάν.
Η σημερινή ταξινόμηση του Kew, πάντως, θεωρεί ως φυσική περιοχή εξάπλωσης του φυτού τμήματα της Νότιας Ασίας, από το νοτιοδυτικό Ουταραχάντ έως τη δυτική και κεντρική Ινδία, καθώς και περιοχές του Μπανγκλαντές και των δυτικών Ιμαλαΐων. Από εκεί η καλλιέργειά του εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Μεσογείου.
Μέσα από αυτή τη μακρά διαδρομή, οι μπάμιες έφτασαν και στην ελληνική κουζίνα, όπου καθιερώθηκαν ως ένα από τα χαρακτηριστικότερα καλοκαιρινά λαδερά.
Το λαδερό που εξακολουθεί να διχάζει
Η ιδιαίτερη υφή της μπάμιας οφείλεται στις φυσικές βλεννώδεις ουσίες που απελευθερώνει κατά το μαγείρεμα. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό είναι που κάνει κάποιους να την αγαπούν και άλλους να την αποφεύγουν.
Στην ελληνική μαγειρική χρησιμοποιούνται παραδοσιακά τεχνικές όπως το ξίδι, το αλάτισμα ή η σύντομη έκθεση στον ήλιο πριν από το μαγείρεμα, ώστε να περιορίζεται αυτή η υφή. Στη συνέχεια οι μπάμιες μαγειρεύονται συνήθως με ντομάτα, ελαιόλαδο και κρεμμύδι, δημιουργώντας ένα μελωμένο φαγητό που μυρίζει καλοκαίρι.
Είτε, λοιπόν, τις αποκαλέσουμε μπάμιες είτε αβελμόσχο τον εδώδιμο, παραμένουν ένα υλικό με μακρινή καταγωγή, πολυπολιτισμική ονομασία και σταθερή θέση στο ελληνικό τραπέζι.
About The Author
