Σαν σήμερα, 22 Αυγούστου 1952, άρχισε η «Δίκη των Αεροπόρων», μία από τις πιο χαρακτηριστικές πολιτικές σκευωρίες της μετεμφυλιακής περιόδου, με αξιωματικούς της τότε Βασιλικής Αεροπορίας να κατηγορούνται για συγκρότηση κομμουνιστικής οργάνωσης και δολιοφθορές
Στις 22 Αυγούστου 1952 άρχισε στο Αεροδικείο Αθηνών η περίφημη «Δίκη των Αεροπόρων», μια υπόθεση που συντάραξε την πολιτική και στρατιωτική ζωή της χώρας στα χρόνια του μετεμφυλιακού αντικομμουνισμού. Η δίκη ολοκληρώθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου, με το δικαστήριο να καταδικάζει σε θάνατο τον σμηναγό Ηλία Παναγουλάκη και τον υποσμηναγό Γεώργιο Θεοδωρίδη, ενώ σε άλλους κατηγορουμένους επιβλήθηκαν βαριές ποινές κάθειρξης. Οι υπόλοιποι αθωώθηκαν. Η υπόθεση είχε ξεκινήσει μήνες νωρίτερα και βασίστηκε στην καταγγελία ότι στους κόλπους της Βασιλικής Αεροπορίας είχε δημιουργηθεί κομμουνιστική οργάνωση, η οποία φέρεται να δρούσε από το 1950 και να είχε αρχίσει να πραγματοποιεί δολιοφθορές από τον Σεπτέμβριο του 1951. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, οι εμπλεκόμενοι δρούσαν κατ’ εντολή της ηγεσίας του ΚΚΕ που βρισκόταν στο εξωτερικό.
Βασικό στοιχείο της υπόθεσης αποτέλεσε η απόδραση του δόκιμου Ίκαρου Νικόλαου Ακριβογιάννη στην Αλβανία. Οι ανακρίσεις ανατέθηκαν στον επισμηναγό Μητσάκο και, σύμφωνα με τις μεταγενέστερες αποκαλύψεις, χρησιμοποιήθηκαν παράνομες μέθοδοι, μεταξύ των οποίων βασανισμοί, εκφοβισμοί και παραποίηση εγγράφων, προκειμένου να προκύψουν ομολογίες και στοιχεία σε βάρος των κατηγορουμένων. Στις 15 Ιουλίου 1952 εκδόθηκε βούλευμα σε βάρος είκοσι προσώπων, μεταξύ των οποίων αξιωματικοί της Αεροπορίας, υπαξιωματικοί και πολιτικοί υπάλληλοι. Η υπόθεση πήρε μεγάλες πολιτικές διαστάσεις, καθώς εντάχθηκε στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου και στον έντονο αντικομμουνισμό που χαρακτήριζε τη μετεμφυλιακή Ελλάδα.
Η δίκη ξεκίνησε στις 22 Αυγούστου στο Αεροδικείο Αθηνών. Ορισμένοι από τους κατηγορουμένους προσπάθησαν να υπερασπιστούν την τιμή και την υπηρεσιακή τους διαδρομή, επιδεικνύοντας τα μετάλλια και τα παράσημα που είχαν κερδίσει στα πεδία των μαχών. Ωστόσο, το δικαστήριο τους έκρινε ένοχους. Στις 17 Σεπτεμβρίου εκδόθηκε η απόφαση. Ο Ηλίας Παναγουλάκης καταδικάστηκε δις εις θάνατον και ο Γεώργιος Θεοδωρίδης εις θάνατον. Τέσσερις κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά, τρεις σε εικοσαετή κάθειρξη, ένας σε δεκαπενταετή και δύο σε εξαετή κάθειρξη. Οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν.
Οι θανατικές ποινές, όπως και οι υπόλοιπες καταδίκες, δεν εκτελέστηκαν. Το 1953 η υπόθεση παραπέμφθηκε στο Αναθεωρητικό, όπου η επανεξέταση άρχισε τον Μάρτιο και συνεχίστηκε αργότερα, μετά από αναβολή. Η νέα απόφαση κατάργησε τις θανατικές ποινές και μείωσε σημαντικά τις υπόλοιπες ποινές. Σταδιακά άρχισαν να αποκαλύπτονται στοιχεία που ενίσχυαν την άποψη ότι οι κατηγορίες είχαν στηριχθεί σε μια κατασκευασμένη υπόθεση. Ιδιαίτερη σημασία είχε η μεταγενέστερη αποκάλυψη σχετικά με τον Νικόλαο Ακριβογιάννη. Σύμφωνα με έγγραφο του ταξίαρχου της Αεροπορίας Βλάσση Δέδε προς το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας, ο Ακριβογιάννης δεν είχε διαφύγει στην Αλβανία ως κομμουνιστής, όπως είχε υποστηριχθεί, αλλά είχε σταλεί εκεί για κατασκοπευτική αποστολή. Συνελήφθη από τις αλβανικές αρχές και εκτελέστηκε με απόφαση στρατοδικείου.
Η υπόθεση εντάχθηκε έτσι σε ένα ευρύτερο κλίμα φόβου για τον «κομμουνιστικό κίνδυνο», το οποίο αξιοποιήθηκε πολιτικά στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Η σύλληψη των Αεροπόρων είχε δημοσιοποιηθεί από το ΓΕΑ στις 27 Φεβρουαρίου 1952, την περίοδο της δεύτερης δίκης του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του, ενισχύοντας το κλίμα αντικομμουνιστικής υστερίας. Η αποκατάσταση των κατηγορουμένων ήρθε σταδιακά. Τον Νοέμβριο του 1955, μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, χορηγήθηκε αμνηστία στους εμπλεκόμενους, οι οποίοι αποφυλακίστηκαν στις 14 Νοεμβρίου. Η πλήρης δικαστική και βαθμολογική αποκατάστασή τους πραγματοποιήθηκε το 1983, επί κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου, με τον Νόμο 1378/1983.
Χρόνια αργότερα, ακόμη και πολιτικοί παράγοντες που είχαν διαδραματίσει ρόλο στην εποχή εκείνη αναγνώρισαν ότι οι αποφάσεις της υπόθεσης ήταν εσφαλμένες. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, πρωθυπουργός και υπουργός Εθνικής Άμυνας το 1952, δήλωσε το 1977 ότι θεωρούσε πλέον πεπλανημένες τις αποφάσεις του Αεροδικείου και του Αναθεωρητικού και εξέφρασε τη βεβαιότητά του ότι οι Αεροπόροι που είχαν καταδικαστεί δεν ήταν ένοχοι.
Η «Δίκη των Αεροπόρων» έμεινε στην ιστορία ως χαρακτηριστική περίπτωση πολιτικής και δικαστικής σκευωρίας της μετεμφυλιακής περιόδου. Η υπόθεση αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ο αντικομμουνισμός και ο φόβος του Ψυχρού Πολέμου μπορούσαν να μετατραπούν σε μηχανισμό διώξεων, με βαριές συνέπειες για ανθρώπους που χρειάστηκαν δεκαετίες για να αποκαταστήσουν πλήρως το όνομά τους.
About The Author
