Τα αιματηρά γεγονότα της απεργίας των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη και η εικόνα που ενέπνευσε τον Γιάννη Ρίτσο για τον «Επιτάφιο»
Η 8η Μαΐου 1936 αποτελεί μία από τις πιο δραματικές και καθοριστικές στιγμές του ελληνικού εργατικού κινήματος. Στη Θεσσαλονίκη, η μεγάλη απεργία των καπνεργατών κορυφώθηκε με αιματηρές συγκρούσεις ανάμεσα στους διαδηλωτές και τη Χωροφυλακή, αφήνοντας πίσω νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Τα γεγονότα εκείνων των ημερών συγκλόνισαν ολόκληρη τη χώρα και ενέπνευσαν τον Γιάννη Ρίτσο να γράψει τον περίφημο «Επιτάφιο», που χρόνια αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.
Την περίοδο 1931-1936 το απεργιακό κίνημα στην Ελλάδα γνώριζε πρωτοφανή ένταση, εξαιτίας της βαθιάς οικονομικής κρίσης που ακολούθησε το Κραχ του 1929 και τη στάση πληρωμών της χώρας το 1932. Οι εργατικές κινητοποιήσεις είχαν μαζικό χαρακτήρα και συχνά κατέληγαν σε βίαιες συγκρούσεις με τις αρχές. Στις 29 Απριλίου 1936 οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης ξεκίνησαν απεργία διαρκείας, με βασικό αίτημα την αύξηση του ημερομισθίου από τις 75 στις 135 δραχμές, σύμφωνα με τη λεγόμενη «σύμβαση Παπαναστασίου» του 1924, την οποία οι καπνέμποροι αρνούνταν να εφαρμόσουν. Η ανεργία στον κλάδο ήταν τεράστια και πολλοί εργάτες δούλευαν χωρίς αμοιβή μόνο και μόνο για να διατηρούν το δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης μέσω των ενσήμων τους. Την ίδια περίοδο, η κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά, έχοντας λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από τα μεγάλα κόμματα της εποχής, βρέθηκε αντιμέτωπη με το διογκούμενο κύμα κινητοποιήσεων. Ο Μεταξάς επιχείρησε αρχικά να κατευνάσει τους απεργούς με υποσχέσεις, ενώ παράλληλα ενθάρρυνε την αδιαλλαξία της εργοδοσίας, επιδιώκοντας να εξαντλήσει το απεργιακό κίνημα.
Το πρωί της 8ης Μαΐου, η Χωροφυλακή εμπόδισε χιλιάδες διαδηλωτές να κινηθούν προς το Διοικητήριο της Θεσσαλονίκης. Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν ήταν σφοδρές, με δεκάδες τραυματίες ανάμεσα στους απεργούς. Η βίαιη καταστολή προκάλεσε κύμα συμπαράστασης από άλλους εργατικούς κλάδους και το ίδιο βράδυ ξεκίνησαν απεργίες σιδηροδρομικών, τροχιοδρομικών, αυτοκινητιστών και εργαζομένων στον ηλεκτρισμό. Η κατάσταση ξέφυγε πλήρως την επόμενη ημέρα, 9 Μαΐου. Χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλυσαν το κέντρο της πόλης και η Χωροφυλακή άνοιξε πυρ εναντίον τους. Ο απολογισμός ήταν τραγικός: 12 νεκροί και περισσότεροι από 280 τραυματίες, όλοι διαδηλωτές. Ανάμεσα στις εικόνες που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη ήταν και η φωτογραφία μιας μάνας σκυμμένης πάνω από τον νεκρό γιο της, δημοσιευμένη στον «Ριζοσπάστη». Η εικόνα αυτή ενέπνευσε τον Γιάννη Ρίτσο να γράψει τον «Επιτάφιο», ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής ποίησης.
Μετά την αιματοχυσία, ο στρατός ανέλαβε την αστυνόμευση της πόλης. Παρά την τρομοκρατία και τη στρατιωτική παρουσία, περισσότεροι από 200.000 πολίτες συμμετείχαν στην κηδεία των θυμάτων στις 10 Μαΐου, μετατρέποντάς τη σε μία από τις μεγαλύτερες λαϊκές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας της εποχής. Η απεργία έληξε στις 12 Μαΐου, με την κυβέρνηση να αποδέχεται σχεδόν όλα τα αιτήματα των καπνεργατών. Ωστόσο, οι υπεύθυνοι της αιματοχυσίας δεν τιμωρήθηκαν ποτέ. Τα γεγονότα του Μάη του 1936 θεωρούνται προάγγελος της πολιτικής κρίσης που οδήγησε λίγους μήνες αργότερα στην επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου από τον Ιωάννη Μεταξά.
About The Author
